Analizy

Nie tylko testy i maseczki: historia polsko-wietnamskiej wzajemnej pomocy

Z inicjatywy podjętej przez społeczność wietnamską w Polsce oraz wietnamskich absolwentów polskich uczelni, do naszego kraju popłynęło wsparcie ze strony Wietnamu - kraju, który z zagrożeniem płynącym ze strony Sars-Cov-2 radzi sobie niezwykle skutecznie.

Instytut Boyma 04.04.2020

W chwili obecnej Polska, podobnie jak znaczna część świata, zmaga się z wyzwaniami związanymi ze zwalczaniem pandemii spowodowanej przez nowego koronawirusa COVID-19. Jednym z najpoważniejszych wyzwań są braki w zakresie sprzętu ochronnego dla personelu medycznego oraz testów pozwalających stwierdzić zakażenie wirusem. Z inicjatywy podjętej przez społeczność wietnamską w Polsce oraz wietnamskich absolwentów polskich uczelni, do naszego kraju popłynęło wsparcie ze strony Wietnamu – kraju, który z zagrożeniem płynącym ze strony Sars-Cov-2 radzi sobie niezwykle skutecznie. Udzielana obecnie przez Wietnamczyków pomoc nie jednak odosobnionym przypadkiem, lecz wpisuje się w szeroki wachlarz relacji, współpracy, wsparcia i wzajemnej inspiracji, rozwijających się pomiędzy obydwoma krajami od dziesięcioleci.

W ostatnich dniach przez polskie media przewinęła się wiadomość o wsparciu, udzielonym Polsce przez Wietnamczyków w zakresie walki z zagrożeniem płynącym ze strony COVID-19. Wsparcie to przyjęło bardzo konkretną postać: z Wietnamu przyleciał do Polski samolot, transportujący cztery tysiące testów wykrywających obecność wirusa Sars-Cov-2 oraz kombinezony i rękawiczki ochronne dla personelu medycznego. Inicjatywa została zorganizowana i sfinansowana przez kilka środowisk: firmę VIFON, przedstawicieli społeczności wietnamskiej w Polsce, jak również grupę absolwentów polskich uczelni, skupiającą osoby studiujące w Polsce w czasach PRL. Należy nadmienić, iż Wietnam jest jednym z państw, które radzą sobie z epidemią – jak do tej pory – sprawnie i skutecznie. Dzięki szybkiemu zastosowaniu zdecydowanych środków, takich jak skrupulatne monitorowanie szerokiej sieci kontaktów osób zakażonych oraz szeroko zakrojone i rygorystycznie egzekwowane nakazy kwarantanny, w połowie lutego Wietnam mógł się poszczycić niezwykłym osiągnięciem: spośród  ogółu 16 osób, u których wykryto zakażenie koronawirusem, wszyscy odzyskali zdrowie. Jakkolwiek obecnie kraj ten zmaga się z drugą falą zachorowań, liczba osób zainfekowanych COVID-19 nadal pozostaje niezwykle niska (227 – stan na dzień 02.04.2020); nie odnotowano również ani jednego przypadku śmierci.

Wspomniana powyżej akcja pomocowa nie była jedyną podjętą przez Wietnamczyków inicjatywą rzecz prowadzonej w Polsce walki z koronawirusem. Liczne restauracje wietnamskie na terenie całej Polski podejmowały działania wspierające polskich lekarzy przez dostarczanie im posiłków; organizowano również zbiórki pieniędzy na rzecz zakupu sprzętu medycznego. Przedsiębiorcy wietnamscy udzielili wsparcia szpitalowi w Brodnicy, którego dyrektor apelowała o wsparcie w obliczu poważnych braków w wyposażeniu w zakresie środków umożliwiających walkę z wirusem.

Ważnym kontekstem, pozwalającym zrozumieć i docenić włączenie się polskich Wietnamczyków w działania na rzecz zwalczania pandemii, jest fakt, iż nie jest on jednostkowym przypadkiem, lecz stanowi element złożonej sieci przepływów kulturowych, społecznych i ekonomicznych, które od dekad występują pomiędzy dwoma krajami.

Owe szczególne związki między Polską a Wietnamem sięgają lat 1950. W roku 1950 zostały  nawiązane formalne relacje dyplomatyczne pomiędzy Polską Republiką Ludową, a Demokratyczną Republiką Wietnamu. Począwszy od 1954 roku, wraz z zakończeniem I wojny indochińskiej, podczas której pomocy Wietnamowi udzielali przede wszystkim komuniści chińscy, Związek Radziecki – a wraz z nim, pozostałe państwa Bloku Wschodniego – stały się najważniejszymi sojusznikami komunistycznego Wietnamu.  Pomoc kierowana ku temu krajowi przez dziesięciolecia zimnej wojny miała zróżnicowany charakter i obejmowała zarówno działania militarne, rozwojowe jak i humanitarne. Z polskiej perspektywy, najistotniejszym przejawem owych więzi socjalistycznego braterstwa był udział Polski w dwóch komisjach pokojowych: Międzynarodowej Komisji Nadzoru i  Kontroli  w roku 1954 oraz  Międzynarodowej Komisji Kontroli i Nadzoru w 1973, które miały za zadanie pilnować – odpowiednio – przestrzegania postanowień układów genewskich oraz paryskich, mających zakończyć I i II wojnę indochińską.

W zakresie działań humanitarnych, ważnym wydarzeniem była inicjatywa budowy szpitala imienia Przyjaźni Polsko-Wietnamskiej w mieście Vinh (odbudowanego w latach 1980-tych  przy udziale polskich środków finansowych). Z kolei, do najbardziej znaczących działań kulturalnych zaliczyć należy udział polskich specjalistów w odbudowie ruin kompleksu świątynnego Czamów w Mỹ Sơn oraz zabytkowego miasta Hội An, w której to miejscowości do dzisiaj stoi pomnik architekta Kazimierza Kwiatkowskiego.

Najtrwalszym owocem owych więzi „socjalistycznego braterstwa” okazało się być uformowanie społeczności wietnamskiej w Polsce. Począwszy od połowy lat 50., Wietnamczycy przyjeżdżali do Polski w charakterze studentów zagranicznych, jak również doktorantów oraz osób kierowanych na szkolenia zawodowe. Po powrocie do Wietnamu znaczna część z nich jako osoby posiadające cenione umiejętności zawodowe pełniła rolę czołowych specjalistów w kluczowych dziedzinach gospodarki na czele z górnictwem i przemysłem stoczniowym,  bądź też objęła istotne stanowiska w strukturze władzy.

Wraz z upadkiem komunizmu w Polsce charakter społeczności wietnamskiej zmienił się znacząco.  Korzystając z nawiązanych w czasach zimnej wojny więzi i kontaktów wynikających z obecności w Polsce części spośród dawnych studentów, do naszego kraju przyjeżdżały tysiące Wietnamczyków w poszukiwaniu możliwości zarobkowych. Spora część żyjących obecnie w Polsce wietnamskich biznesmenów wywodzi się właśnie ze środowiska dawnych absolwentów polskich uczelni – przykładowo, założyciel firmy VIFON, która wspomogła Polskę w czasach walki z koronawirusem, Tào Ngọc Tú, jest absolwentem Politechniki Gdańskiej.

Istotnym rysem cechującym środowisko Wietnamczyków, którzy ukończyli studia w Polskiej Republice Ludowej, jest obecny wśród nich etos wdzięczności wobec kraju, w którym zdobyli wyższe wykształcenie. Jest on szczególnie widoczny w działalności Towarzystwa Przyjaźni Wietnamsko-Polskiej – organizacji działającej w Wietnamie w ramach sieci „towarzystw przyjaźni”, afiliowanych przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Działacze Towarzystwa, którego człon stanowią osoby studiujące w Polsce w latach 1960. i 1970., od lat podejmują i obejmują swoim patronatem działania na rzecz współpracy społecznej i kulturalnej, na czele z tłumaczeniem literatury polskiej na język wietnamski, oraz organizowaniem rozmaitych wydarzeń kulturalnych, często we współpracy z ambasadą RP w Hanoi. Dzięki ich wysiłkom, na język wietnamski przetłumaczono kanon polskiej klasyki literackiej (w tym dzieła Henryka Sienkiewicza, Bolesława Prusa oraz Adama Mickiewicza), jak również liczne współczesne dzieła z zakresu literatury popularnej – książki Małgorzaty Musierowicz, Janusza L. Wiśniewskiego oraz Katarzyny Grocholi.

Należy zauważyć, iż działania wspierające i pomocowe, jak również szeroko rozumiane przepływy kulturowe pomiędzy Polską a Wietnamem, nie są ograniczone do powiązań nawiązanych w ramach więzi socjalistycznego braterstwa. Świadczona przez Wietnamczyków pomoc w obliczu koronawirusowej pandemii oprócz działań podejmowanych przez „oficjalne” organizacje – takie jak umiejscowione w Wietnamie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Wietnamskiej czy też działające w Polsce organizacje wietnamskich przedsiębiorców – obejmuje również  szereg oddolnych akcji, podejmowanych przez właścicieli restauracji oraz przedsiębiorców różnego szczebla. Akcja pomocowa skierowana ku szpitalowi w Brodnicy została zorganizowana między innymi przez przedsiębiorców skupionych w Facebookowej grupie UWAGA, krytycznej wobec władz Socjalistycznej Republiki Wietnamu. Przykładowo, do akcji włączył się Phan Châu Thành – jeden z organizatorów  protestów przeciwko polityce wietnamskich władz wobec kryzysu ekologicznego związanego z wyciekiem przemysłowych zanieczyszczeń z tajwańskiej fabryki (2016 r.) oraz prawu umożliwiającemu zacieśnienie kontroli władz nad użytkowaniem Internetu (2018 r.).

Polscy Wietnamczycy stanowią grupę zróżnicowaną pod względem politycznych uwarunkowań i zapatrywań. Istotnymi aktorami w społeczności są stowarzyszenia działające we współpracy z Ambasadą Wietnamu i powiązane z wietnamskim systemem politycznym, jako przynależące do „parasolowej” organizacji skupiającej rozmaite stowarzyszenia społeczne w Wietnamie – Frontu Narodowego (Mặt Trận Tổ Quốc). Jednakże w społeczności wietnamskiej obecni są również aktywiści krytyczni wobec aktualnej sytuacji politycznej panującej w Wietnamie. Zjawisko to odnosi nas do jeszcze innego wymiaru przepływów pomiędzy Polską a Wietnamem.

Aktywizm na rzecz demokratyzacji Wietnamu pojawił się w Polsce w końcu lat 1990, kiedy to dawni studenci oraz migranci zarobkowi w odpowiedzi na utworzenie czasopisma „Quê Việt”, wydawanego pod patronatem ambasady Wietnamu i prezentującego „oficjalną” wizję wietnamskiej historii i współczesności, podjęli inicjatywę stworzenia alternatywnego wydawnictwa promującego wartości demokratyczne. Środowisko skupione wokół czasopisma „Dàn Chim Việt” – wydawanego w latach 1999-2006 w wersji papierowej – w swoich programowych manifestach otwarcie deklarowało, iż doświadczenia Polski, która z sukcesem przeszła przez proces transformacji ustrojowej, stanowią dla nich źródła inspiracji. Podczas odbywającej się w Warszawie w 2006 roku konferencji „Chleb i Wolność”, w której uczestniczyli wietnamscy dysydenci z różnych krajów, powołana została organizacja o nazwie „Wietnamski Komitet Obrony Robotników”, zaś prelegenci występujące na konferencji przywoływały tradycję Solidarności i opozycji demokratycznej jako wzór do naśladowania.

Z kolei w ostatnich latach, najważniejszą platformą wokół której gromadzą się wietnamscy aktywiści prodemokratyczni, jest Facebook. Popularna wśród polskich Wietnamczyków (licząca 28 tysięcy członków) grupa UWAGA-Người Việt ở Ba Lan, pełniąca rolę źródła informacji odnośnie realiów dotyczących pobytu w Polsce, stanowi zarazem przestrzeń społecznej mobilizacji wokół kwestii uznawanych za palące i wymagające reakcji. Począwszy od 2014 roku, kiedy to ekspansywna polityka Chin na Morzu Południowochińskim zaowocowała szeregiem protestów organizowanych zarówno w samym Wietnamie jak i wśród wietnamskiej diaspory, polscy Wietnamczycy wielokrotnie manifestowali i pikietowali w reakcji na dziejące się w Wietnamie wydarzenia. W czerwcu 2016 roku pod ambasadą Wietnamu odbyła się pikieta mająca na celu zwrócenie uwagi na problem zanieczyszczenia wód przybrzeżnych Wietnamu przez tajwańską fabrykę Formosa i brak odpowiednich reakcji wietnamskich władz na ową sytuację. W wypowiedzi dla Gazety Wyborczej, jeden z działaczy uzasadnił podjęcie tej inicjatywy w następujący sposób: „Korzystamy z tego, że w Polsce jest swoboda wypowiedzi i demonstracji, by upomnieć się o prawdę”. Prodemokratyczni aktywiści wietnamscy deklarują, iż funkcjonowanie w społeczeństwie demokratycznym, którym jest Polska, stanowi dla nich istotnym źródłem inspiracji. Część spośród działaczy włącza się także w działania w ramach polskiego systemu politycznego, kandydując na stanowiska samorządowe oraz uczestnicząc w protestach i demonstracjach (przykładowo, w obronie wolnych sądów w 2018 roku).

Obecna sytuacja, zdominowana przez zagrożenie epidemiczne, ukazała, iż w środowisku polskich Wietnamczyków imperatyw włączenia się w działania pomocowe przekracza polityczne i środowiskowe podziały. Wbrew stereotypom mówiącym o „zamkniętym” charakterze wietnamskiej społeczności, zainteresowanej wyłącznie działaniami na rzecz przedstawicieli własnej grupy, wielu Wietnamczyków uważa za moralny obowiązek aktywność na rzecz społeczności, w której na co dzień żyją. Można, rzecz jasna, dopatrywać się różnorodnych motywacji stojących za tymi działaniami – na czele z dość cyniczną ich interpretacją jako strategią budowania pozytywnego wizerunku społeczności. Takiego rodzaju motywacja nie powinna zresztą budzić zdziwienia w obliczu zagrożenia rasistowskimi zachowaniami, które spotykają Azjatów w ostatnich tygodniach na całym świecie jako odprysk koronawirusowej epidemii. Jednakże analiza działań podejmowanych przez Wietnamczyków względem Polski w szerszej perspektywie historycznej ukazuje, iż stoją za nimi także inne czynniki. Wśród przedstawicieli starszego pokolenia, może nim być uczucie szczerej wdzięczności za udzieloną Wietnamowi w trakcie zimnej wojny pomoc, dzięki której mieli okazję znaleźć się w niezwykle uprzywilejowanej w latach działań wojennych pozycji „zagranicznych studentów”. Dla młodszego pokolenia z kolei, organizacja akcji pomocowych jest przejawem działania w ramach społeczeństwa obywatelskiego, co stanowi niezwykle istotny trening funkcjonowania w ramach systemu demokratycznego. W każdym przypadku, stanowi ona zarówno świadectwo aspiracji polskich Wietnamczyków do miana „dobrego imigranta” – jak również wzorowego wywiązywania się z owej roli.

 

Tekst powstał w oparciu o materiały zebrane w ramach projektu badawczego “Polityczna aktywność diaspory w epoce globalnych współzależności”, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (nr projektu 2017/25/B/HS6/01201).

Dr Grażyna Szymańska-Matusiewicz

socjolożka, specjalistka w zakresie badań nad wietnamską diasporą. W swojej książce “Vietnamese in Poland. From Socialist Fraternity to the Global Capitalism Era” (Peter Lang, 2019) analizuje dziedzictwo więzi socjalistycznego braterstwa” pomiędzy Polską a Wietnamem i jego wpływ na funkcjonowanie wietnamskiej społeczności w Polsce. Autorka licznych prac naukowych, opublikowanych m. in. w Journal of Vietnamese Studies, Space and Culture, Asian Pacific Migration Journal and Qualitative Research.

czytaj więcej

Kwadryga na Indopacyfiku – ani sojusz, ani efemeryda

Czterostronna współpraca Japonii, Australii, Indii i Stanów Zjednoczonych znana jest jako Czterostronny Dialog w dziedzinie Bezpieczeństwa. Wedle założeń projektu, Japonia, USA, Australia i Indie miałyby tworzyć azjatycką oś pokoju, a dialog wzmacniać istniejące bilateralne i trilateralne formaty współpracy między nimi. 

Handel ciągnie w dół gospodarki Dalekiego Wschodu

Eksport i import w większości najważniejszych gospodarek regionu maleje. Źle wróży to globalnej koniunkturze. Szczególne problemy dotyczą przemysłu elektrycznego i technologicznego.

Azjatech #34: Nowy sposób na walkę z komarami

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji: Czy epidemia zwiększy napięcia międzyreligijne? W Indiach muzułmanie oskarżani o szerzenie epidemii

Polityka władz i obecny sposób relacjonowania wydarzeń w mediach tradycyjnych i społecznościowych w Indiach wydają się kierować frustracje społeczne spowodowane niepewnością i kryzysem gospodarczym przeciw muzułmanom na kontynencie.

RP: Uzbekistan – nowe zachęty do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami

Uzbekistan zaczyna wspierać aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnościami. Międzynarodowi, w tym polscy, inwestorzy mogą liczyć na umiarkowane wsparcie finansowe w przypadku zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami.

Forbes: Policja może się zmienić. Korea z problemów zrobiła produkt eksportowy

Kojarzona zwykle z innowacjami technicznymi Korea Południowa realizuje w ostatnich dekadach inne programy rozwoju. Wspiera przemysły kreatywne, dzięki czemu nie tylko zarabia, ale podnosi także globalną siłę swojego oddziaływania, zwaną soft power...

Azjatech #38: Viettel przeprowadził pierwsze połączenie 5G wykorzystując infrastrukturę made in Vietnam

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #48: Uzbekistan krajem 2019 roku. Reformy kuszą międzynarodowych graczy

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Azjatech #142: Pakistan pomoże Turcji zbudować myśliwiec następnej generacji?

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Chiński System Zaufania Społecznego – Jak wpłynie na polskie firmy w Chinach?

Wdrażany w Chinach System Zaufania Społecznego stanowić może istotne wyzwanie organizacyjne i prawne dla podmiotów zagranicznych prowadzących działalność w tym kraju. Zapraszamy do zapoznania się z raportem powstałym we współpracy Instytutu Boyma i Kancelarii Kochanski & Partners.

Inicjatywa #KobietywBoymie

W Instytucie Boyma wychodzimy z nową inicjatywą, która ma na celu pokazanie aktywności tej - często mniej widocznej - połowy społeczeństwa. Będziemy pisać, o tym, co kobiety myślą, mówią i robią. Będziemy też nagłaśniać to, co kobiety badają i o czym piszą.

Polski program akceleracyjny na miarę Azji. Jakiego wsparcia potrzeba branży IT?

Analizujemy istniejące polskie rozwiązania i zestawiamy je z praktykami naszych bliższych i dalszych sąsiadów. Prezentujemy również konkretne wnioski dla Polski w zakresie stworzenia rodzimego akceleratora ukierunkowanego na Azję.

Analityk Instytutu Boyma Maciej Lipiński na International Seminar on Belt and Road Initiative and Energy Connectivity

Maciej Lipiński, analityk Instytutu Boyma bierze udział w 3 edycji International Seminar on Belt and Road Initiative and Energy Connectivity organizowanym przez Instytut Ekonomii Technicznej i Ilościowej Chińskiej Akademii Nauk Społecznych, a także w 8 Globalnym Forum Bezpieczeństwa Energetycznego.

Czy język może być wyznacznikiem jedności państwa?

Serdecznie zapraszamy na spotkanie na temat dialektów i polityki językowej w ChRL 31 stycznia w WeWork na ulicy Prostej 20 o godzinie 18:00.

Raport po spotkaniu o polsko-azjatyckiej współpracy w dziedzinie nowych technologii

Analitycy i analityczki Instytutu Boyma razem z osobami związanymi z sektorem nowych technologii oraz administracją poszukiwali wspólnie propozycji odpowiedzi na wyzwania stojące przed Polską i jej najbardziej innowacyjnymi przedsiębiorstwami. Prezentujemy wyniki pracy w formie niniejszego raportu.

TSRG 2021: The Impacts of the BRI on Europe: The Case of Poland and Germany

It is important to contribute to the understanding of what the New Silk Road can mean in economic, political, leadership and cultural terms for the European countries involved. This analysis should reveal the practical consequences of the Belt and Road Initiative for Europe in the case of Poland and Germany, as well as their respective social effects.

Zapraszamy do odwiedzenia nowej inicjatywy azjatyckiej – Dział Azjatycki Nowej Konfederacji

W jej ramach regularnie ukazywać się będą artykuły, wywiady, komentarze, zapisy debat i wiele innych treści, które pozwolą lepiej poznać m.in. uwarunkowania polityczne, gospodarcze, ekologiczne i społeczne największego kontynentu świata.

Forbes: Japoński exodus z Chin. Czego warto uczyć się od Tokio

Do niedawna gospodarka światowa przypominała długi pociąg ze sprzęgniętymi ze sobą wagonami. Obecnie coraz więcej wagonów chce się odłączyć od chińskiej lokomotywy. Japonia konsekwentnie i bez rozgłosu realizuje projekt stopniowego uniezależniania się od Państwa Środka (...)

III Kongres Gospodarczy Europy Centralnej i Wschodniej

W dniach 29-31 maja 2019 roku w hali PTAK Expo w Nadarzynie k. Warszawy odbędzie się trzecia edycja Kongresu Gospodarczego Europy Centralnej i Wschodniej. Zgromadzeni eksperci poruszą zagadnienia z zakresu m.in. międzynarodowej współpracy gospodarczej i naukowej, e-commerce, innowacji, logistyki, turystyki i samorządu.

Forbes: Singapur coraz bardziej zielony. „Jadalne ogrody” w globalnym centrum finansowym

Ogródki na dachach wysokościowców, uprawy bez światła słonecznego i w dawnym więzieniu, kury w jednym z przodujących centrów finansowych świata – to bogactwo rolnictwa miejskiego w Singapurze...

Azjatech #85: Kolejny sukces Chin w budowie maszyn kwantowych

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Umierający Mekong i polityczny impas – katastrofa ekologiczna z hydropolityką w tle

Kraje Półwyspu Indochińskiego borykają się z problemem pogarszającego się stanu rzeki Mekong, coraz śmielej ujmowanego przez naukowców i publicystów w kategoriach katastrofy ekologicznej. Wśród największych zagrożeń, obok zmian klimatu, wymienia się już istniejące oraz powstające elektrownie wodne w Chinach i Laosie. Przedsięwzięcia te pogłębiają regionalny spór o rzekę kluczową dla społeczności liczących dziesiątki milionów ludzi.

RP: Gry wideo z Indii, czyli kto jest lepszy w ludo?

Wygląda na to, że wydawcy starają się na razie wciągnąć jak największą liczbę osób w świat gier wideo. Ci użytkownicy mogą z czasem nabrać apetytu na odważniejsze tytuły.

Tydzień w Azji #68: Uzbekistan chce wyjść z zamknięcia

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.