Kobieca zmiana w Uzbekistanie

Uzbekistan pod przywództwem prezydenta Szawkata Mirzijojewa wszedł na ścieżkę reform. Niemal codziennie tamtejsze media informują o nowych inicjatywach i projektach. Nie jest to przypadek, że w grudniu 2019 r. The Economist przyznał Uzbekistanowi tytuł kraju roku.

Na tamtejszy rynek wchodzi coraz więcej firm zagranicznych, w tym pochodzących z Unii Europejskiej. Tylko w ciągu ostatnich kilku lat w Uzbekistanie pojawiło się około 50 nowych firm z udziałem kapitału niemieckiego. Zmiany wdrażane przez władze w Taszkencie są wielowymiarowe. Przejawiają się w różnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego. Dotyczą również kobiet.

W 2019 r. po raz pierwszy w historii tego kraju Przewodniczącym Izby Wyższej Parlamentu Uzbekistanu została kobieta – Tanzila Narbajewa, która oprócz piastowania tak wysokiego stanowiska pełni szereg innych funkcji. Jest:

-Przewodniczącą Komisji ds. Kobiet i Równouprawnienia

-Krajowym sprawozdawcą ds. zwalczania handlu ludźmi i pracy przymusowej

-Przewodniczącą Republikańskiej Rady ds. Współpracy z Międzynarodowymi Rankingami i Indeksami

-Przewodniczącą Krajowej Rady Antykorupcyjnej

-Przewodniczącą Parlamentarnej Komisji Monitorowania realizacji celów i założeń krajowych w zakresie zrównoważonego rozwoju Republiki Uzbekistanu

Na początku 2020 r. Narodowa Agencja Informacyjna Uzbekistanu w ramach konkursu „Wybór Roku-2019” uznała Tanzilę Narbajewą za najbardziej aktywnego działacza państwowego. W grudniu 2021 r. podczas pierwszego spotkania w sprawie powołania Dialogu Liderek Azji Środkowej Tanzila Narbajewa została wybrana przewodniczącą tego nieformalnego stowarzyszenia na 2021 r.

W lutym br., przygotowując Kwartalnik Boyma doszliśmy do wniosku, że jeżeli chcemy poprawiać pozycję kobiet, w tym na rynku pracy, musimy działać na rzecz współpracy między nimi. Otwierający się Uzbekistan to szansa dla przedsiębiorczych polskich kobiet. One wiedzą czym są reformy. W latach 90-tych ubiegłego wieku same doświadczyły ich podczas transformacji ustrojowej. Jesteśmy przekonani, że Polki mogą wspólnie z Uzbeczkami wiele osiągnąć. Skuteczna kooperacja wymaga jednak wcześniejszego poznania siebie nawzajem. Z tych też względów poprosiliśmy Przewodniczącą Tanzilę Narbajewą o wypowiedź dla naszych Drogich Czytelników na temat zmieniającej się roli kobiet w Uzbekistanie i działaniach, jakie są w tym zakresie podejmowane. Ku naszej wielkiej radości otrzymaliśmy z Senatu Uzbekistanu poniższy komentarz, którego lekturę serdecznie polecamy:

Azja Środkowa szczyci się wieloma znanymi kobietami, które przeszły do ​​historii na zawsze: ciężko pracowały, były inspiracją dla wielu osiągnięć, z których jesteśmy dziś dumni. Rozważmy sytuację kobiet na przykładzie nowoczesnego, modernizującego się Uzbekistanu. O nowych przepisach chroniących fundamentalne prawa kobiet, o ich roli w polityce i gospodarce, o przemianach zachodzących w kraju opowiedziała Tanzila Narbajewa, Przewodnicząca Senatu Olij Madżlisu (Izby Wyższej Parlamentu) Republiki Uzbekistanu, przewodnicząca Krajowej Komisji ds. Równości Płci.

O głównych kierunkach prac na rzecz zapewnienia praw i wolności kobiet w Uzbekistanie

W Uzbekistanie systematycznie i konsekwentnie zapewnia się przestrzeganie, promocję i ochronę praw kobiet i dziewcząt, z uwzględnieniem ogólnie uznanych zasad i norm prawa międzynarodowego, a także interesów narodowych, mentalności i tradycji naszego narodu.

Do priorytetowych zadań rządu Republiki należy wzrost aktywności społecznej i politycznej kobiet, rozszerzenie ich obecności w strukturach rządowych i społecznych, a także zapewnienie ich niezależności ekonomicznej poprzez tworzenie nowych miejsc pracy.

Ważne decyzje podejmowane z udziałem kobiet zapewniają powodzenie reform podejmowanych w celu demokratyzacji społeczeństwa. Mówiąc o głównym wektorze prac w tym kierunku, na 46. sesji Rady Praw Człowieka ONZ, Prezydent Szawkat Mirzijojew podkreślił, że w kwestiach polityki płci planowane jest radykalne zwiększenie roli kobiet w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym kraju. Utworzenie Krajowej Komisji ds. Równości Płci to ważny moment historyczny w naszym kraju, mający na celu podniesienie systemu pracy z kobietami na nowy poziom, stworzenie warunków niezbędnych do pełnej realizacji ich praw, prawnych interesów i możliwości. Skutecznie funkcjonuje Komisja Senatu Olij Madżlisu ds. Kobiet i Równouprawnienia, utworzono Republikańską Społeczną Radę Kobiet. W celu realizacji przepisów tych ustaw przyjęto około 20 aktów normatywnych. Wprowadzono praktykę obowiązkowej ekspertyzy prawnej, związanej z płcią w zakresie tworzonych aktów prawnych. We wrześniu 2019 r. przyjęto dwie fundamentalne ustawy, gwarantujące kobietom i mężczyznom równe prawa i szanse, a także chroniące kobiety przed przemocą. Wymierny efekt w zakresie osiągania równości płci zapewnia współdziałanie Senatu Olij Madżlisu i rządu Republiki Uzbekistanu z ONZ i jej wyspecjalizowanymi instytucjami. Opracowano „Strategię osiągnięcia równości płci w Republice Uzbekistanu na lata 2020–2030” i odpowiednie wskaźniki. Dokument ma na celu zapewnienie równych praw i szans kobietom i mężczyznom w sferach społecznej, gospodarczej i politycznej.

Pokonywanie barier dla równości płci i godnej pracy

Oczywiście równość pomiędzy kobietami i mężczyznami odgrywa ważną rolę w zapewnianiu dobrobytu ludziom i stabilności gospodarczej. Z tego punktu widzenia zwraca się uwagę na kwestię zapewnienia kobietom zatrudnienia i poszerzenia możliwości pełnego wykorzystania ich potencjału.

Dziś wykształcone, wszechstronnie rozwinięte, kreatywnie myślące kobiety i dziewczyny o silnej postawie obywatelskiej stają się motorem przemian. Stają się najważniejszym elementem przyszłości.

Przed nimi otwierają się nowe perspektywy. Rozwiązanie problemów społecznych w Republice, mające na celu  poprawę dobrobytu kobiet jest priorytetem, jednym z głównych kierunków polityki państwa. W Uzbekistanie kobiety stanowią 48% ludności zdolnej do pracy. To około 17 milionów osób. Obecnie kobiety są widoczne we wszystkich sferach życia: gospodarczej, społecznej i publicznej. Poziom reprezentacji kobiet na stanowiskach odpowiedzialnych i kierowniczych wynosi 26,6%. To kobiety, na równi z mężczyznami, dzięki swojej ciężkiej pracy i potencjałowi zawodowemu potrafią rozwiązywać problemy i podejmować racjonalne decyzje.

W celu zwiększenia reprezentacji kobiet w zarządzaniu państwem utworzono rezerwę kadrową z grupy kobiet aktywnych, zdolnych do zajmowania czołowych stanowisk w polityce, gospodarce i sprawach społecznych. Prowadzone są kompleksowe prace nad zwiększeniem potencjału i rozwijaniem ich cech przywódczych. Liczba kobiet w nowej kadencji Parlamentu podwoiła się, obecnie wynosi 25% kobiet-senatorek i 32% kobiet-posłanek. W lokalnych Kengaszach (radach) udział kobiet-posłanek wynosi 25%. Cieszymy się, że według tego wskaźnika Parlament Uzbekistanu zajmuje 37 miejsce wśród 190 wyższych organów ustawodawczych krajów świata.

„Naszym obowiązkiem jest generalna zmiana sytuacji kobiet. Stajemy przed zadaniem osiągnięcia nie uprzywilejowanej pozycji kobiet w społeczeństwie, ale ich równych praw i możliwości”.

Jednocześnie dalsze wzmacnianie roli kobiet na rynku pracy, zwłaszcza w tych sektorach i zawodach, które tradycyjnie są zdominowane przez mężczyzn, otwiera szerokie perspektywy z punktu widzenia prowadzenia działalności gospodarczej.

Zwiększenie zaangażowania kobiet w gospodarkę jest jednym z motorów napędzania wzrostu gospodarczego. W celu wspierania aktywności biznesowej kobiet utworzono „Centra przedsiębiorczości kobiet” w formie inkubatorów przedsiębiorczości. W tych centrach istnieje możliwość uzyskania pomocy i porad w zakresie odnajdywania wiarygodnych partnerów, zakupu mini-technologii i sprzętu, sprzedaży wytworzonych produktów oraz uzyskania kredytu na preferencyjnych warunkach. W 2020 r. ponad 61,5 tys. kobiet ukończyło krótkoterminowe kursy zawodowe. W efekcie pomimo pandemii liczba kobiet prowadzących działalność gospodarczą wzrosła o 2744 i obecnie wynosi 172,7 tys.

Uzbekistan zgromadził pozytywne doświadczenia w zakresie rozwoju przedsiębiorczości wśród młodych ludzi. Jest to ważny mechanizm, zdolny zapewnić rozszerzenie możliwości samozatrudnienia, w szczególności młodych dziewczyn, poprzez tworzenie nowych małych zakładów przetwórczych i rzemieślniczych. W ubiegłym roku zapewniono zatrudnienie 585 tys. kobietom, a ponad 36 tys. kobiet i dziewczyn zostało przeszkolonych w różnych zawodach.

Należy zauważyć, że z Funduszu Wsparcia Kobiet zostanie dodatkowo przydzielone ponad 95 mln USD na wsparcie projektów biznesowych i rozwiązanie problemów kobiet na lokalnym poziomie.

W Taszkencie powstał Ośrodek Szkolenia Zawodowego dla Bezrobotnych, w którym udział kobiet wśród słuchaczy osiągnął 67%. Centrum przeszkoliło ok. 2 tys. kobiet, które obecnie są już zatrudnione.

Ponadto od 2020 roku z inicjatywy Prezydenta naszego kraju rozszerzono możliwości zdobycia wyższego wykształcenia dla dziewczyn potrzebujących opieki socjalnej. Na ww. cele przeznaczono granty państwowe na naukę w szkołach wyższych.

W 2020 roku stypendia edukacyjne otrzymało około 1000 dziewczyn, a w 2021 roku planowane jest podwojenie tej liczby i wręczenie 2 tys. stypendiów.

Z każdego regionu, po 150 niezamożnych dziewczyn, które nie mają rodziców lub jednego z nich, a także samotnym kobietom, które straciły żywiciela, kontrakt będzie opłacony z budżetu państwa. Niewątpliwie, podjęte kroki przyczynią się do tworzenia niezbędnych możliwości rozwoju zawodowego i kariery kobiet i dziewczyn.

Wzmocnienie instytucji rodziny, ochrona kobiet przed uciskiem i przemocą

Przyszłość każdego kraju i dobrobyt państwa zależą nie tylko od sytuacji gospodarczej, ale także od ogólnego stanu społeczeństwa, warunków, w których dzieci dorastają i są wychowywane. W tym zakresie czynione są aktywne wysiłki na rzecz wzmocnienia instytucji rodziny, realizacji jednolitej polityki państwa w tym zakresie.

Działa Centrum przygotowywania młodzieży do życia rodzinnego. Nowożeńcy są w nim szkoleni w zakresie stosunków rodzinno-prawnych, psychologii życia rodzinnego, spraw domowych, podstaw zdrowia reprodukcyjnego, umiejętności wychowywania dzieci oraz wartości duchowych i moralnych.

W celu zapobieżenia przedwczesnym małżeństwom do Kodeksu rodzinnego wprowadzono zmiany i ustalono minimalny wiek zawarcia małżeństwa równy dla kobiet i mężczyzn – 18 lat.

Zwłaszcza warto podkreślić, że w Uzbekistanie prowadzone są zakrojone na szeroką skalę prace, mające na celu ochronę macierzyństwa i dzieciństwa. W szczególności, od 1 czerwca br. kobietom w ciąży, matkom karmiącym i dzieciom do lat 15 lat będą bezpłatnie zapewniane witaminy i mikroelementy.

Dodatkowo w 2021 roku w Uzbekistanie przeprowadzone zostaną pogłębione badania lekarskie dla prawie 9 mln kobiet, w tym onkologiczne badania przesiewowe. W celu zapobiegania chorobom onkologicznym 323 tysiące dziewcząt zostanie zaszczepionych przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego. Z budżetu państwa na Fundusz Pomocy Kobietom na leczenie niezamożnych kobiet będzie przeznaczane rocznie 30-50 mld sumów (2,8-4,7 mln USD).

Uzbekistan zaczął aktywnie działać na rzecz wyeliminowania przemocy wobec kobiet, ale wciąż mamy dużo do zrobienia. Wszystkie nasze wysiłki są skierowane na położenie kresu wszelkim formom przemocy wobec kobiet i dziewcząt. Ustawa „O zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet” stwarza podstawę prawną dla ochrony ofiar przez organy spraw wewnętrznych, a także umożliwia usystematyzowanie procesu udzielania im różnego rodzaju pomocy przez państwo.

W celu rozwiązania problemów pojawiających się w niektórych rodzinach, znajdujących się w ciężkiej sytuacji oraz zapobiegania nękaniu i przemocy wobec kobiet utworzono około 200 schronisk dla kobiet oraz uruchomiono infolinię wsparcia i pomocy w nagłych wypadkach. Jednocześnie powołano do życia społeczny kanał sieciowy „Nie dla przemocy”. W celu ochrony ofiar przemocy w rodzinie organy spraw wewnętrznych wydają nakazy ochrony. Problemy, które pojawiają się lokalnie, są rozwiązywane na miejscu. Prowadzone są wywiady i prace profilaktyczne z rodzinami. Teraz kobieta wie, dokąd może zwrócić się o poradę, a w skrajnym przypadku o pomoc.

„Notatnik kobiet”[1] – podstawa nowych możliwości

Kobiety i młodzi ludzie stanowią znaczną część populacji, a rozwiązywanie problemów związanych z tymi grupami jest istotną częścią pracy społecznej. W celu ukierunkowania pracy z bezrobotnymi kobietami potrzebującymi wsparcia socjalnego i edukacji zawodowej, zaimplementowano wprowadzenie „Notatnika kobiet”. Do programu zostały włączone kobiety szczególnie potrzebujące pomocy w zakresie zatrudnienia i ochrony socjalnej.

Obecnie szczególną wagę przywiązuje się do poprawy warunków życia kobiet poprzez zaangażowanie ich w działalność przedsiębiorczą i zatrudnienie. Ostatnio pomoc materialną udzielono ok. 13,5 tys. kobiet, 1,2 tys. kobiet otrzymało kredyty na preferencyjnych warunkach, a 41 tys. zostało zatrudnionych. Ponadto, dzięki wsparciu finansowemu Funduszu Wspierania Kobiet i Rodziny, kobietom (matkom dzieci niepełnosprawnych, rodzinom o niskich dochodach, kobietom wychowującym dzieci w rodzinach niepełnych, kobietom potrzebującym poprawy warunków mieszkaniowych), z najbardziej dotkniętych grup społecznych zapewnia się mieszkania na preferencyjnych warunkach.

W celu zainteresowania kobiet działalnością gospodarczą, przewidziano skierowanie 2 trylionów sumów (ponad 190 mln USD) kredytu za pośrednictwem Narodowego Banku Uzbekistanu, który specjalnie zajmie się kwestiami przedsiębiorczości kobiet. Dlatego właśnie to kobiety zostały wyznaczone na zastępców tego banku od szczebla krajowego do okręgowego.

Stały rozwój i kobiety – liderki: doświadczenia Uzbekistanu

W ostatnich latach, pod przewodnictwem Prezydenta Szawkata Mirzijojewa, Uzbekistan z sukcesem prowadzi odnowioną politykę wewnętrzną i zagraniczną. Prowadzona w kraju polityka państwa w zakresie ochrony praw i interesów kobiet, zapewnienia ich szerokiego udziału w życiu społeczno-politycznym, równości płci i zdrowia reprodukcyjnego została wysoko oceniona przez społeczność międzynarodową, w szczególności przez cieszące się autorytetem struktury międzynarodowe, takie jak ONZ, Międzynarodowa Organizacja Pracy, UNICEF, Światowa Organizacja Zdrowia.

U podstaw tych pozytywnych zmian leży przede wszystkim konsekwentna, ciężka praca na rzecz zapewnienia kobietom godnego miejsca w społeczeństwie i dalszej poprawy ich statusu socjalnego.

Logiczną kontynuacją wzmacniania współpracy międzynarodowej był pierwszy w historii regionu projekt nieformalnego stowarzyszenia – „Dialogu Kobiet-Liderek Krajów Azji Środkowej”. Przewodnictwo Dialogu w 2021 r. powierzono Przewodniczącej Senatu Republiki Uzbekistanu Olij Madżlisu.

Nasz kraj opracował Plan działania na okres Prezydencji w 2021 roku. Dokument przewiduje wspólne przedsięwzięcia związane z zapewnieniem szerokiego udziału kobiet w życiu społecznym oraz w procesami podejmowania decyzji na zasadach ogólnych, równości, z uwzględnieniem praw, wolności i interesów kobiet.

W kontekście współpracy międzynarodowej należy zwrócić uwagę na dynamikę stosunków międzypaństwowych między Uzbekistanem a Polską. Obecnie rośnie rola współpracy międzyparlamentarnej, która jest czynnikiem zrównoważonego rozwoju stosunków międzypaństwowych. Pomoc w umacnianiu stosunków międzynarodowych poprzez interakcje międzyparlamentarne jest jednym z priorytetów działalności Senatu Olij Madżlisu Republiki Uzbekistanu.

Jestem pewna, że możemy znaleźć punkty styczne i w promowaniu kwestii równości płci, włączając kwestie rozwoju przedsiębiorczości kobiet, która stanie się ważną platformą współdziałania i współpracy. Uzbekistan dostosowuje się do pozytywnych światowych trendów, a to coraz bardziej sprzyja poprawie wizerunku kraju na arenie międzynarodowej.

Naszym głównym zadaniem jest wsparcie tworzenia warunków do maksymalnego wykorzystania potencjału kobiet. Pokazujemy w ten sposób światowej społeczności, że dorobek Uzbekistanu to także kobiety sukcesu w kraju, które wnoszą swój wkład w rozwój świata.

Tanzila Kamalowna Narbajewa urodziła się w 1956 r. Ukończyła Taszkencki Uniwersytet Państwowy. Z zawodu jest filologiem. Karierę rozpoczęła w 1974 roku jako nauczycielka w szkole średniej. W latach 1975-1995 zajmowała różne stanowiska w instytucjach, organizacjach edukacyjnych Ludowo-Demokratycznej Partii Uzbekistanu, a w okresie 1995-2010 – w Gabinecie Ministrów Republiki Uzbekistanu. W latach 2010-2016 T. Narbajewa była przewodniczącą Federacji Związków Zawodowych Uzbekistanu, w latach 2016-2019 szefowała Komisji Kobiet Republiki Uzbekistanu. Tanzila Narbajewa od 2019 r. jest Przewodniczącą Senatu Olij Madżlis Republiki Uzbekistanu.

Niniejszy materiał znajdą Państwo w Kwartalniku Boyma nr – 7/2021

Magdalena Sobańska-Cwalina Analityk ds. Azji Centralnej, członek Zarządu Fundacji Instytut Studiów Azjatyckich i Globalnych im. Michała Boyma, doktor nauk ekonomicznych (temat rozprawy doktorskiej: „Instytucjonalne uwarunkowania działalności polskich przedsiębiorstw przemysłu materiałów budowlanych na rynkach wschodnich”). Prywatnie pasjonatka muzyki klasycznej.