Publicystyka

Kazachstan w przededniu wyborów

19 marca Kazachowie udadzą się do urn wyborczych. Tym razem wybierać będą posłów do Mażylisu (niższej izby parlamentu) oraz do maslichatów (rad samorządowych). W odróżnieniu od poprzednich wyborów, które odbyły się w styczniu 2021, te mają być bardziej transparentne, równoprawne i wielopartyjne.

Instytut Boyma 16.03.2023

19 marca Kazachowie udadzą się do urn wyborczych. Tym razem wybierać będą posłów do Mażylisu (niższej izby parlamentu) oraz do maslichatów (rad samorządowych). W odróżnieniu od poprzednich wyborów, które odbyły się w styczniu 2021, te mają być bardziej transparentne, równoprawne i wielopartyjne. Prezydent Kasym-Żomart Tokajew realizuje w ten sposób postulaty zawarte w ogłoszonym w marcu zeszłego roku programie Nowy Kazachstan. Zobowiązał się w nim do demokratyzacji życia politycznego i budowania społeczeństwa obywatelskiego. To z kolei wiąże się z koniecznością zniesienia barier i utrudnień nie tylko przy zakładaniu partii politycznych i rejestrowaniu komitetów wyborczych oraz kandydatów, ale również w równoprawnym dostępie do mediów.

Zmiany w systemie wyborczym

Przyspieszone wybory zostały ogłoszone przez prezydenta już 1 września, a konkretny termin podany do wiadomości 19 stycznia. To oznaczało ponad półroczny okres na przygotowanie partii do wyborów. Do 18 lutego trwało rejestrowanie kandydatów. Istotne zmiany w procesie wyborczym wprowadzono już w 2019 r. do ustaw O zgromadzeniach pokojowych, O wyborach i O partiach politycznych, obniżono m.in. minimalną liczbę członków partii wymaganą do jej rejestracji z 40 tys. do 20 tys. osób. Dodatkowo 30 proc. miejsc w parlamencie zagwarantowano młodym do 29. roku życia, kobietom i osobom z niepełnosprawnościami.

Doświadczenia poprzednich wyborów i krytyczne opinie organizacji międzynarodowych skłoniły władze do ponownego zmniejszenia liczby osób wymaganych do zarejestrowania partii politycznej do 5 tys. oraz minimalnej reprezentacji regionalnej z 600 do 200 członków. Próg wejścia do Mażylisu obniżono z 7 do 5 proc. Ciekawostką jest wprowadzenie na karcie wyborczej kolumny „przeciwko wszystkim”. Dzięki wprowadzeniu w lipcu 2022 r. poprawki do konstytucji zmianie uległ system wybierania przedstawicieli na proporcjonalno-większościowy, w którym 70 proc. kandydatów będzie wybierane z list wyborczych, a 30 proc. w okręgach jednomandatowych. W poprzednich wyborach 98 posłów było wybieranych w wyborach proporcjonalnych a 9 wskazywał prezydent spośród członków regionalnych zgromadzeń ludowych.

Podobny do parlamentarnego mieszany system wyborczy będzie zastosowany w wyborach do maslichatów, z tym, że podział będzie wynosił 50/50. Okręgi jednomandatowe będą obowiązywać w wyborach do maslichatów dystryktów i najważniejszych miast. Nowy system praktycznie eliminuje ingerencję prezydenta w strukturę władzy ustawodawczej i samorządowej, czyli spełniony został postulat, którego domagali się protestujący w styczniu 2022 r.

Scena polityczna

Ostatecznie swój udział w wyborach zarejestrowało 7 partii politycznych: liberalno-konserwatywna Demokratyczna Partia Kazachstanu Ak-Żoł, lewicowa Ludowa Partia Kazachstanu, socjaldemokratyczna Narodowo-Demokratyczna Patriotyczna Partia Auil, liberalna Amanat, ukierunkowana na aspekty środowiskowe Baitak, centrolewicowa Narodowo-Socjalistyczna Partia Demokratyczna. Nowymi partiami są Baitak, zarejestrowana 30 listopada 2022 i Republika, zarejestrowana 18 stycznia 2023.

Ze sceny zniknęła Ludowo-Demokratyczna Partia Nur-Otan, zwycięzca poprzednich wyborów, na czele której stał były prezydent Nursułtan Nazarbajew. To skutek rozruchów społecznych, do których doszło w styczniu 2022 r. i które były pretekstem do odsunięcia od władzy N. Nazarbajewa oraz rozbicia stworzonego przez niego nieformalnego układu polityczno-biznesowego.

Spośród startujących partii tylko trzy wzięły udział w poprzednich wyborach. Jedną z nich jest Ak-Żoł, który w 2021 zdobył 12 mandatów. Na kongresie partii 1 lutego zatwierdzono 54 kandydatów na posłów z list partyjnych i 23 w okręgach jednomandatowych. 652 członków otrzymało nominacje do startu do maslichatów wszystkich szczebli. Przewodniczący partii Azat Peruszew w swoim wystąpieniu podkreślał potrzebę wzmocnienia roli parlamentu jako naczelnego organu demokratycznego państwa i reprezentującego interesy narodu. To wyzwanie ma być pierwszym etapem na drodze przekształcania systemu politycznego Kazachstanu w republikę parlamentarną.

Nie oznacza to jednak dążenia do osłabienia władzy prezydenckiej, bowiem silne przywództwo prezydenta wedle programu partii ma być drogą do budowania silnego państwa. Stronnictwo deklaruje podjęcie działań na rzecz wypracowania mechanizmów zachowania równowagi między władzą wykonawczą a interesami społeczeństwa, a także dążenie do demonopolizacji sceny politycznej i zapewnienie uczciwej konkurencji między partiami. Ak-Żoł domaga się też zapewnienia pełnej transparentności wpływów i wydatków budżetowych.

Amanat jest spadkobiercą Nur-Otan, zwycięskiej partii z ostatnich wyborów, w których uzyskała aż 76 miejsc w Mażylisie. Amanat przejęła struktury swojej poprzedniczki i jest największą partią na scenie politycznej republiki. Na kongresie partii 7 lutego zatwierdzono 90 kandydatów na posłów z listy partyjnej, 29 w okręgach jednomandatowych i 3821 do maslichatów wszystkich szczebli. Amanat stanął przed poważnym wyzwaniem, jakim jest zdecydowane odcięcie się od powiązań z kierowaną przez byłego prezydenta N. Nazarbajewa Nur-Otan oraz przekonanie wyborców, że jest w istocie nowym bytem na scenie politycznej republiki.

Narodowo-Demokratyczna Patriotyczna Partia Auil w ostatnich wyborach była jedną z partii opozycyjnych wobec władzy, które nie dostały się do parlamentu, bowiem nie przekroczyły progu 7%. Gdyby obecne wybory zakończyła tym samym wynikiem, co 2 lata temu, jej posłowie znaleźli by się w ławach Mażylisu, gdyż uzyskała ona 5,25% głosów. Podczas kongresu 4 lutego nominację uzyskało 9 kandydatów na posłów w okręgach jednomandatowych. Auil pozostaje wierna socjaldemokratycznym korzeniom, a swój program kieruje przede wszystkim do mieszkańców obszarów wiejskich (Auil oznacza wioskę), którzy stanowią ponad połowę populacji republiki. Priorytetem dla działań partii jest zapewnienie rozwoju rolnictwa i przemysłu agrarnego.

Nową, choć nie najmłodszą partią na scenie politycznej jest Baitak, zarejestrowana w listopadzie 2022 r. To pierwsza partia, która została zarejestrowana w Kazachstanie od prawie 20 lat. Zgłoszono 20 kandydatów na posłów, którzy wystartują z listy partyjnej.

Program partii jest odzwierciedleniem ruchów „zielonych”, a więc skupia się przede wszystkim na kwestiach ekologii i ochrony środowiska. Założyciel Baitaka, Azamaczan Amirtai, podkreśla konieczność większej dbałości o coraz bardziej zdegradowane środowisko naturalne Kazachstanu, choć dostrzega wysiłki, jakie rząd podejmuje, by ograniczyć to zjawisko. Głównym celem partii jest aktywizowanie władz do podjęcia kroków na rzecz bezwzględnej redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz przyspieszenie ekologicznej transformacji gospodarczej. Bardzo ważnym obszarem aktywności partii jest też zdrowie publiczne.

Narodowo-Socjalistyczna Partia Demokratyczna (NSPD) zgłosiła 19 kandydatów do Mażylisu z list partyjnych i 6 w okręgach jednomandatowych. Partia nie startowała w ostatnich wyborach parlamentarnych, a w listopadowych wyborach prezydenckich jej kandydat Nurłan Ałesbajew uzyskał 2,22% głosów. NSPD stawia sobie za cel walkę z nieprawidłowościami w polityce społecznej i z problemami gospodarczymi, uznając je za główne przeszkody na drodze politycznej transformacji. Zdaniem przewodniczącego partii Aschata Rachimżanowa zmiany w państwie wymagają aktywizacji prawdziwych patriotów, którzy znajdą w sobie dość odwagi, by nie obawiać się biurokratycznych barier dławiącą aktywność w rządzie i parlamencie.

Trzecią z partii, które miały już swoją reprezentację w parlamencie, jest Ludowa Partia Kazachstanu. W rozwiązanym 19 stycznia Mażylisie zasiadało 10 jej posłów. W tych wyborach partia wystawiła 52 kandydatów z list partyjnych. Dodatkowo o miejsca w maslichatach będzie ubiegało się 600 kandydatów, a 40 wystartuje do Mażylisu w okręgach jednomandatowych. Ludowcy starają się pozyskać wyborców ze wszystkich grup społecznych i zróżnicowanych wiekowo, a ich program ukierunkowany jest przede wszystkim na sprawy społeczne.

Najmłodszą partią Kazachstanu jest Republika, zarejestrowana 18 stycznia 2023. Została ona założona przez Aidarbeka Chojanazarowa, którego wsparła grupa przedsiębiorców i osób znanych publicznie. Republika wystawiła 25 kandydatów do Mażylisu z list partyjnych i 4 w okręgach jednomandatowych. Partia dąży do pozyskania przychylności głównie młodych wyborców, czego potwierdzeniem jest najniższa średnia wieku kandydatów, 38 lat (dla porównania w Auil to 43 lata, a u ludowców – 50 lat). W programie partii dominuje jednak program reform rynku rolnego, który ma umożliwić jego dynamiczny rozwój, fundamentalne przekształcenia w przemyśle, a także zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, z uwzględnieniem zmian w edukacji i infrastrukturze na obszarach wiejskich, powszechnego dostępu do internetu i zapewnienia wysokiej jakości wody pitnej.

Wyniki wyborów nie zmienią faktu, że centralną postacią życia politycznego Kazachstanu pozostanie prezydent Tokajew.

Jerzy Olędzki

Doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, pracę doktorską złożył na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, magister ekonomii i europeistyki, absolwent Wydziału Zarządzania Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (obecnie Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna) i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2011 r. specjalizuje się w zagadnieniach geopolitycznych Azji Centralnej i aspektach polityczno-ekonomicznej oraz militarnej współpracy regionalnej. Autor książki "Mocarstwo z panazjatyckiej mozaiki. Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy".

czytaj więcej

Szósty numer Kwartalnika „Polska w Wietnamie” już dostępny

Ambasada RP w Hanoi serdecznie zaprasza do zapoznania się z szóstym numerem Kwartalnika „Polska w Wietnamie”.

Azjatech #232: Japońska technologia może zrewolucjonizować rolnictwo

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #239: Ruch turystyczny w Chinach powraca do poziomu sprzed pandemii

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Azjatech #42: Węgrzy ruszają na podbój uzbeckiego szkolnictwa wyższego

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Forbes: Xi Jinping, Putin i polskie 5G. Korzyści dla Polski płynące z chińskiego rynku to mit

W obliczu wojny w Ukrainie i deklaratywnie „neutralnej”, ale w praktyce często przychylnej Moskwie polityce Chin coraz większą wagę należy przykładać do doboru partnerów handlowych.

Adrian Zwoliński dla Kultury Liberalnej: Chiny – biała plama na mapie kampanii prezydenckiej

W kampanii prezydenckiej polityka zagraniczna była traktowana po macoszemu. Szczególnie zaniedbany został wątek Chin, dla których Warszawa jest jednym z kluczowych europejskich ośrodków. Czy Andrzej Duda będzie potrafił to wykorzystać podczas drugiej kadencji?

Azjatech #216: Izrael i USA mogą zyskać mocnego konkurenta w produkcji dronów

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Kwartalnik Boyma – nr 2 (12)/2022

W najnowszym Kwartalniku Boyma prezentujemy teksty poświęcone zmieniającej się pozycji Rosji w Azji Centralnej, chińskim inicjatywom w dziedzinie bezpieczeństwa i rozwoju, tajwańskiej perspektywie na wojnę w Ukrainie, negocjacjach UE-ASEAN oraz o "sinologii politycznej" w liście otwartym prof. Bogdana Góralczyka

Wspomnienia, czyli co to jest sinologia politologiczna

W odpowiedzi na niedawną publikację prasową prof. Bogdan Góralczyk zdecydował się opowiedzieć na naszych łamach bogatą historię swojego życia. Oddajmy więc głos Profesorowi i wysłuchajmy jego trudnej opowieści

Forbes: Start-up z Kazachstanu chce podbić świat. Idealny pomysł dla rodziców

Korki, niepokój czy zdążymy do pracy po odwiezieniu dziecka, dodatkowe godziny, które trzeba „odrobić” w biurze. Te problemy dostrzegł niedawno młody kazachski star-tup. Zaproponowane przez niego rozwiązanie zyskuje coraz liczniejsze grono klientów

Styczniowa rebelia. Wydarzenia w Kazachstanie i reakcja na nie Rosji, Chin i państw Azji Centralnej

Po 30 latach od stworzenia państwowości, Kazachstan stał się areną wybuchu społecznych niepokojów, wewnętrznych starć, chaosu i politycznej destabilizacji. O ile jednak same społeczne protesty miały silne podłoże ekonomiczne i nie były dużym zaskoczeniem dla obserwatorów sytuacji w republice, o tyle już nagły wybuch przemocy - zwłaszcza atak na członków służb mundurowych, obiekty administracji publicznej, lotnisko i posterunki policji - zaskoczyły prawdopodobnie na równi władze państwa oraz ekspertów na świecie.

Tydzień w Azji #69: Indie odbudowują gospodarkę na pięciu filarach

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

5G – witajcie w świecie science-fiction

Telefonia piątej generacji, nazywana w skrócie 5G, zaistniała w szerszej świadomości za sprawą konfrontacji między Stanami Zjednoczonymi i Chinami, a przede wszystkim amerykańskich działań wymierzonych w koncern Huawei. Tym samym kwestia technologiczna stała się globalnym problemem geopolitycznym i ekonomicznym. Dlaczego tak się stało? Jakie szanse oraz zagrożenia stwarza 5G dla gospodarki i funkcjonowania państwa, społeczeństwa oraz sił zbrojnych? Jak bardzo zaawansowane są prace nad 5G w Chinach i czy rzeczywiście Państwo Środka jest tutaj światowym liderem?

RP: Latymowicz: Polscy przedsiębiorcy coraz chętniej inwestują w produkcję w Indiach

Polskie spółki od lat eksportujące towary do Indii coraz chętniej przenoszą tam część produkcji. Mają już w Indiach lokalne kontakty, sieć dystrybutorów i klientów. Produkcja tam pozwala im zwiększyć skalę działalności - mówi dr Judyta Latymowicz.

Forbes: Nowoczesne mieszkanie po pandemii

Pandemia może spowodować zmianę trendu na rynku mieszkaniowym (...). Rightmove, brytyjski portal nieruchomości, odnotował znaczny wzrost liczby osób poszukujących domów położonych z dala od centrów miast, z większymi ogrodami i miejscem na domowe biuro.

China’s geopolitical interests  in Kyrgyzstan – wykład

Serdecznie zapraszamy na wykład "China’s geopolitical interests  in Kyrgyzstan" 20 lutego o godzinie 18:00 przy ul. Prostej 20. Wykład odbędzie się w języku angielskim i zostanie poprowadzony przez Taalaigul Usonovę z Kirgistanu.

Azjatech #91: „Inteligentne okulary” Kuboty wyleczą krótkowzroczność?

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Azjatech #192: Nowe oblicze globalnej wojny chipowej

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #27: Konflikty handlowe przyspieszają zmiany w gospodarce światowej

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

RP: Uzbekistan negocjuje z WTO. Czy na akcesji zyska polski przemysł farmaceutyczny?

Branża farmaceutyczna jest jednym z najbardziej perspektywicznych pól współpracy Polski z Uzbekistanem. Planowana akcesja tego kraju do Światowej Organizacji Handlu (WTO) może znacznie ułatwić wymianę handlową i inwestycyjną między dwoma państwami.

Tydzień w Azji #25 : Internet made in China

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji: Gulnora Karimowa – koniec marzeń, koniec nadziei

Gulnora Karimowa, córka byłego prezydenta Uzbekistanu Islama Karimowa, znów znalazła się w centrum uwagi mediów. Uzurpująca sobie pozycję następcy swojego ojca, który przez 27 lat bezwzględnie rządził republiką, Gulnora poniosła spektakularną porażkę w realizacji swoich nadmiernych ambicji.

Azjatech #55: Pandemia uderza w prywatność

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Życzenia bożonarodzeniowe

Szanowni Państwo! Jako zespół Instytutu Boyma pragniemy życzyć spokojnych i radosnych Świąt Bożego Narodzenia oraz szczęśliwego Nowego Roku.