Zielone wyspy na mapie Indii

W wielu krajach rozwijających się postępujący proces degradacji środowiska naturalnego jest jedną z negatywnych oznak rozwoju ekonomicznego. Indie doskonale to potwierdzają. Dynamiczny rozwój kluczowych sektorów gospodarki indyjskiej tj. przemysł, górnictwo czy rolnictwo wiąże się z wytwarzaniem ogromnej ilości odpadów, które z czasem przedostają się pod powierzchnię ziemi, do wody oraz atmosfery. Odpady przemysłowe to niejedyny problem, przed którym staje premier Narendra Modi i jego ministrowie. Dużym zagrożeniem dla naturalnego środowiska w Indiach są także sami mieszkańcy subkontynentu oraz ich nawyki. Czy rządzący mają pomysł na poprawę stanu nie tylko indyjskiego ekosystemu, ale także warunków życia milionów Indusów?

Stale rosnąca populacja w Indiach wraz z dynamicznym wzrostem gospodarczym przyczyniły się do zwielokrotnienia ilości powstających odpadów komunalnych w skali roku. Na terenach wiejskich mają one charakter rolniczy i zalegają na stosunkowo dużej powierzchni. Z tego powodu ich negatywny wpływ na środowisko naturalne jest mniej zauważalny. Zupełnie inaczej sytuacja kształtuje się w przypadku wielkich aglomeracji miejskich. Odpady komunalne rozmieszczone na ich terenie przybierają ogromne rozmiary. Szacuje się, że około 377 milionów ludzi, zamieszkujących tereny miejskie, wytwarza rocznie blisko 62 miliony ton odpadów komunalnych. Zakłady gospodarki komunalnej zbierają jedynie 70% nieczystości, podczas gdy niecałe 20% poddaje się recyklingowi, a jedynie 30 milionów ton odpadów jest składowana na wysypiskach śmieci. Nie dziwi zatem fakt, że śmieci wpisały się w krajobraz Indii, towarzyszący na każdym kroku zarówno mieszkańcom, jak i turystom. Odpady zalegają na ulicach, trawnikach, zatykają kanały i koryta rzeczne. Część z nich gnije na ulicach, inne zostają zjedzone przez zwierzęta.

Zielone wyspy

Po wygranej w wyborach premier Modi uznał budowanie inteligentnych miast w Indiach (smart cities) za jeden z priorytetów swojej administracji. Smart City Mission to rządowy program odnowy i modernizacji miast, którego celem jest rozwój stu ośrodków miejskich na obszarze całego kraju. Mają one zapewniać mieszkańcom podstawową infrastrukturę oraz gwarantować godne życie w warunkach czystego środowiska naturalnego z poszanowaniem zasad zrównoważonego rozwoju. To wszystko będzie możliwe dzięki zastosowaniu inteligentnych rozwiązań na miarę XXI wieku. Indyjscy planiści miejscy dążą do rozwiązań, pozwalających na rozwój całego ekosystemu miejskiego reprezentowanego m.in. przez rozwój infrastruktury instytucjonalnej, społecznej oraz gospodarczej. Nad pożądanym efektem programu czuwa nie tylko Ministerstwo Rozwoju Miejskiego, ale także poszczególne władze stanowe.

Misja zakłada również stworzenie adaptowalnego modelu miasta, który z powodzeniem będzie mógł być wykorzystywany i powielany w pozostałych ośrodkach miejskich. W programie mogą wziąć udział wszystkie stany indyjskie oraz terytoria, nominując co najmniej jedno miasto. Smart City Mission ma działać niczym swoisty katalizator przyśpieszający powstawanie podobnych miast w różnych regionach i częściach Indii.

Zgodnie z założeniami rządu podstawowe elementy infrastruktury w inteligentnym mieście mają obejmować:

• odpowiednie zaopatrywanie w wodę;
• zapewnienie nieprzerwanej dostawy energii elektrycznej;
• budowę urządzeń sanitarnych oraz poprawę zarządzania odpadami stałymi;
• efektywną mobilność w mieście i dogodny transport publiczny;
• powstawanie racjonalnych cenowo mieszkań, przeznaczonych szczególnie dla osób mniej zamożnych;
• niezawodną łączność i digitalizację IT;
• wykorzystywanie możliwości elektronicznej administracji przez obywateli;
• poszanowanie zasad zrównoważonego rozwoju środowiska;
• zapewnienie bezpieczeństwa i ochrony obywatelom, w szczególności kobietom, dzieciom oraz osobom starszym;
• priorytetowe traktowanie kwestii związanych ze zdrowiem i edukacją.

Smart City Mission dąży także do stymulowania wzrostu gospodarczego i poprawy jakości życia mieszkańców dzięki rozwojowi lokalnemu i wykorzystaniu inteligentnych technologii. Wokół inteligentnych miast mają powstawać obszary zielone, które z czasem będą mogły być zagospodarowane w przypadku rosnącej populacji w ośrodkach miejskich. Zastosowanie inteligentnych rozwiązań umożliwi miastom wykorzystanie technologii, informacji i danych w celu poprawy infrastruktury i usług. Dzięki temu idea kompleksowego rozwoju przyczyni się do zwiększenia liczby miejsc pracy.

Z perspektywy Indusów idea Smart City Mission z pewnością korzystnie wpłynie na zachowanie i rozwój otwartych przestrzeni tj. parki, przestrzenie rekreacyjne czy place zabaw. Dodatkowo inteligentne miasta umożliwią swoim mieszkańcom załatwianie spraw administracyjnych za pośrednictwem Internetu bez konieczności stania w urzędowych kolejkach. Zastosowanie inteligentnych rozwiązań przyczyni się także do zmniejszenia podatności wybranych obszarów na klęski żywiołowe.

Premier Modi dokonał inauguracji programu 26 czerwca 2015 r. i przeznaczył blisko 7 mld USD na rozwój 100 inteligentnych miast. W tym samym roku ogłoszono listę 98 miast, ponieważ dwa stany – Dżammu i Kaszmir oraz Uttar Pradeś – nie zgłosiły swoich reprezentantów. Miasta, które znalazły się na liście uczestniczyły w pierwszej fazie projektu i przygotowywały plany inteligentnego rozwoju. W styczniu 2016 r. ówczesny Minister Rozwoju Miejskiego, Muppawarapu Wenkajah Najdu, ogłosił listę 20 miast wybranych spośród wszystkich zgłoszonych. Na czele rankingu znalazł się Bhubaneswar ze stanu Orisa, Pune, leżące w Maharasztrze oraz Dźiajpur, należący do Radźiastanu.  Otrzymały one promesę dofinansowania ze strony rządu. Kolejne miasta były wybierane w następnych okresach budżetowych.

„Miasto dla nieśmiertelnych”

Bez wątpienia jednym z pierwszych i najbardziej znanym inteligentnym miastem w Indiach jest wzniesiona od podstaw stolica stanu Andhra Pradeś – Amarawati. Budowę „miasta dla nieśmiertelnych” zainicjował sam premier Modi w październiku 2015 r. Zgodnie z planami Amarawati ma być najbardziej nowoczesnym miastem w Indiach.

Inicjatywą rozwoju inteligentnych miast w Indiach interesują się także międzynarodowi inwestorzy, widząc w tym programie możliwość zyskania dodatkowych rynków zbytu. Potwierdza to ogromne zainteresowanie jakim cieszy się 6th Smart Cites India 2020 Expo, które odbędzie się w dniach 20-22 maja 2020 r. w New Delhi. W wydarzeniu weźmie udział 2003 delegatów z 45 krajów świata.

Najczystsze miasto w Indiach

Na liście 20 wytypowanych miast w Indiach znalazło się także miasto Indor, leżące w stanie Madhja Pradeś. Zgodnie z tradycją indyjską w tym mieście miał medytować bóg Indra. Obecnie to istotny ośrodek przemysłu włókienniczego, głównie bawełnianego i chemicznego. Specjalizuje się także w przemyśle metalowym i spożywczym. Największą sławę przyniosło temu miastu zajęcie pierwszego miejsca, spośród 471 miast, w rządowym rankingu Swachhata Sarwekszan, dotyczącym badania czystości. Od tamtego czasu mieszkańcy Indor codziennie rano słyszą słowa piosenki „Indore hua hai numer one” (Indore stał się numerem jeden), śpiewane przez znanego piosenkarza kina Bollywood. Przypomina im ona o wyrzuceniu wcześniej segregowanych śmieci do zbliżających się śmieciarek.

Od 2016 r. w Indor wyeliminowano wysypiska śmieci oraz zapewniono 100% segregację odpadów z gospodarstw domowych. Obecnie przekształca się odpady w produkty użyteczne, takie jak kompost i paliwo. Władze miejskie i stanowe współpracują z organizacjami pozarządowymi w ramach kampanii społecznej, mającej na celu zmianę zachowania mieszkańców oraz potrzebną edukację w tym zakresie. Dzięki współpracy wielu podmiotów udało się rozwiązać około 90% problemów związanych z odpadami stałymi.

Przekształcanie odpadów w paliwo

W celu efektywniejszego przetwarzania odpadów, pochodzących z rynku warzyw, owoców i kwiatów władze miasta Indor postanowiły utworzyć naprzeciwko niego specjalny zakład biometanacji. Dzięki niemu blisko 20 ton odpadów, zbieranych każdego dnia, przekształca się w 750-800 kg biokompresowanego gazu ziemnego. Wytworzony w ten sposób gaz wykorzystuje się do napędzania autobusów miejskich. Sprzedaje się go także do zasilania butli używanych w hotelowych kuchniach. Z kolei odpady z targu kwiatowego przechowuje się oddzielnie i blisko 2 tony dziennie miesza się z gnojowicą, dzięki czemu wytwarza się kompost.

Należy wspomnieć również o wysiłkach władz miasta, dzięki którym każdej nocy 800 km głównych dróg zamiatają specjalne maszyny, podczas gdy chodniki są myte przez mgłę wodną. Za każdym razem zużywa się około 400 litrów wody, niemniej większość z niej odzyskuje jedna z trzech oczyszczalni ścieków. Pozostałe drogi wewnętrzne są zamiatane, a odpady zbiera się do specjalnych worków i przekazuje zakładom przetwarzania odpadów. Szacuje się, że w pierwszych sześciu miesiącach czyszczenia dróg pozbyto się od 20 000 do 30 000 ton metrycznych pyłu.

Władze indyjskie mają świadomość, że bez podjęcia zdecydowanych kroków środowisko naturalne subkontynentu może zostać nieodwracalnie zniszczone. Z tego powodu jedną z pierwszych decyzji rządu premiera Modiego było zainicjowanie programu Smart City Mission, dzięki któremu 100 miast dostanie szansę na poprawę warunków życia mieszkańców przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju. Przykład miasta Indor pokazuje, że czyste miasta w Indiach mogą stać się normą, ale bez wzajemnej współpracy wielu podmiotów oraz prowadzenia kampanii edukacyjnych niewiele ulegnie zmianom.

Niniejszy materiał znajdą Państwo w Kwartalniku Boyma nr – 3/2020

Iga Bielawska Doktorantka Kolegium Gospodarki Światowej w SGH i członkini Zarządu Instytutu Studiów Azjatyckich i Globalnych im. Michała Boyma. Tłumaczka języka tamilskiego. Specjalizuje się w analizach dotyczących konkurencyjności i innowacyjności gospodarki indyjskiej, a także doradza w kwestiach wprowadzania polskiego biznesu na rynki Azji Południowej.