W historii ludzkości najpierw były wojny o tereny łowieckie i żyzne ziemie, potem o złoto i srebro, a następnie o gaz i ropę naftową. Wszystko wskazuje na to, że nasze stulecie będzie czasem wojen o wodę. Woda od czasów prehistorycznych była fundamentem tworzenia zbiorowości ludzkich. Najstarsze cywilizacje powstawały na brzegach największych rzek, pełniących funkcje żywnościowe i obronne, regulujących funkcjonowanie rolnictwa, a wreszcie umożliwiających rozwój handlu. Wystarczy tu wspomnieć dobrze nam znane cywilizacje: egipską ukształtowaną wzdłuż Nilu, sumeryjską nad Eufratem i Tygrysem, indyjską rozkwitająca nad Indusem czy chińską, której początki sięgają kultur rolniczych nad Huang Ho, Wei i Jangcy. W kolejnych stuleciach dostęp do wody pitnej determinował dynamikę rozwoju ośrodków miejskich, a w okresie rewolucji przemysłowej wpływał na proces uprzemysłowienia. Przez wieki zasoby wodne wydawały się niewyczerpane i stąd nawet w drugiej połowie ubiegłego stulecia problem wystarczalności wody nie był powszechnie dostrzegany. Dopiero przełom XX i XXI w. i coraz wyraźniej odczuwalne zmiany klimatyczne spowodowały lawinowy wzrost społecznego zainteresowania alarmującymi wnioskami różnych ośrodków naukowych, a wskazujących m.in. na pogłębiający się deficyt wody pitnej na świecie.
Ten niebezpieczny dla ludzkości i niezwykle trudny do zahamowania proces degradacji hydrologicznej, postępuje nierównomiernie w różnych częściach świata. Tradycyjnie najbardziej widoczne są jego skutki w Afryce, ale coraz częściej niedostatek wody dotyka okresowo m.in. Polskę. Opracowania naukowe wskazują, że jednym z najbardziej wrażliwych hydrologicznie regionów na świecie jest Azja Centralna, dla której praktycznie do końca ubiegłego wieku problem ograniczoności zasobów wodnych był zjawiskiem nieznanym. Trudno się więc dziwić zdystansowanemu podejściu do tego zagrożenia ze strony polityków czy społecznego lekceważenia wagi problemu. W ostatnich dwudziestu latach dostęp do zasobów wodnych zaczyna być jednak coraz silniejszym punktem zapalnym między państwami. Azja Centralna jest tu przykładem, jak szybko, znacznie szybciej, niż przewidywali w swoich analizach naukowcy, może nastąpić zwrot w sytuacji hydrologicznej państw i regionów. Zwłaszcza jeśli władze nie zaczną w porę przeciwdziałać zagrożeniom wskazywanym przez naukowców, zanim jeszcze negatywne skutki zmian uderzą w gospodarki i społeczeństwa.
Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie obecnej sytuacji hydrologicznej tzw. Wielkiej Azji Centralnej (Azja Centralna i Afganistan), analiza przyczyn i skutków pogarszającej się dostępności wody pitnej w regionie, w którym konieczność racjonowania tego zasobu była do niedawna pojęciem abstrakcyjnym. Tytułem wprowadzenia, w rozdziale pierwszym, przedstawiono sytuację hydrologiczną regionu wraz z najbardziej dotkliwym skutkiem niedoboru wody, czyli pustynnieniem, czego najbardziej przejmującym przykładem jest katastrofa Jeziora Aralskiego. Na tym tle, w rozdziale drugim, przedstawiono aktualne zarzewia konfliktów regionalnych, ich przyczyny oraz przebieg. Pod uwagę wzięto różne typy konfliktów, od dyplomatycznych zatargów po starcia zbrojne. W celu możliwie kompleksowego zobrazowania skali zagrożenia destabilizacją, przegląd konfliktów poszerzono do obszaru tzw. Wielkiej Azji Centralnej, czyli z uwzględnieniem Afganistanu, jako że ma on bezpośredni wpływ na sytuację geopolityczną całego regionu. Dodatkowo, w rozdziale trzecim, ze względu na ograniczony tematycznie charakter opracowania, przybliżono tylko niektóre działania podejmowane w regionie przez władze republik samodzielnie lub częściej w kooperacji z instytucjami międzynarodowymi, a mające na celu zahamowanie regresu w podaży wody pitnej. Za istotne uznano też zobrazowanie trudności i wyzwań przed jakimi stoją republiki w procesie budowy skutecznego, regionalnego systemu zarządzania zasobami wodnymi, co zostało omówione w rozdziale trzecim. Analiza barier na drodze do osiągnięcia ponadnarodowego porozumienia pokazuje jak niezwykle trudnym jest proces pokonywania wzajemnej nieufności i podejrzliwości z jednoczesną zdolnością do wzniesienia się ponad partykularyzm swoich politycznych interesów.
Choć zawarte w opracowaniu rozważania obejmują tylko jeden region, zajmujący zaledwie 10,5-proc. największego kontynentu na Ziemi, to należy mieć świadomość, że podobne procesy będą zachodziły lub już zachodzą w innych częściach świata. Wobec postępującego ograniczenia zasobów wodnych liczba potencjalnych konfliktów na całym świecie będzie gwałtownie rosnąć, o ile rządzący nie posłuchają ostrzeżeń naukowców i wybrzmiewającego coraz mocnej w społeczeństwach głosu rozsądku.
Pobierz w pdf
Jerzy Olędzki Doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, pracę doktorską złożył na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, magister ekonomii i europeistyki, absolwent Wydziału Zarządzania Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (obecnie Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna) i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2011 r. specjalizuje się w zagadnieniach geopolitycznych Azji Centralnej i aspektach polityczno-ekonomicznej oraz militarnej współpracy regionalnej. Autor książki "Mocarstwo z panazjatyckiej mozaiki. Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy".
Więcej informacji na temat: newslettera, polityki prywatności serwisu
czytaj więcej
Tydzień w Azji: Turkmenistan – naród, tożsamość i pomniki
(...) Celem tego zabiegu (budowy pomników) jest przede wszystkim stworzenie symboli, wokół których można konsolidować władzę, jak również wzmacnianie autorytetu osoby rządzącej, czy też po prostu zaspokajanie rozbuchanego zazwyczaj ego przywódcy.
Jerzy OlędzkiTydzień w Azji #233: Ten kraj balansuje między Rosją a Zachodem. Teraz wchodzą tu Chiny
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Azjatech #19: Jak niepowodzenie lądowania na Księżycu wpłynie na indyjski program kosmiczny?
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Kwartalnik Boyma – nr 2 (24)/2025
W niniejszym wydaniu Kwartalnika Instytutu Boyma analizujemy zagadnienia z zakresu polityki międzynarodowej, debaty publicznej oraz wyzwań społecznych i geopolitycznych.
Tydzień w Azji #68: Uzbekistan chce wyjść z zamknięcia
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Azjatech #244: Miasteczka IT w Uzbekistanie wprowadzone dekretem
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Forbes: Chińczycy tracą w Polsce wpływy polityczne. Czy warto nadal z nimi współpracować?
W 2012 r. z inicjatywy Pekinu rozpoczęto spotkania reprezentantów ChRL z ich odpowiednikami w państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Dziesięć lat później kolejne stolice wycofują się jednak ze współpracy w tym formacie. Do Wilna, które odeszło w zeszłym roku, dołączyły ostatnio Tallin i Ryga
Patrycja PendrakowskaAzjatech #148: W Chinach przyznano pierwsze licencje na autonomiczne taksówki
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #39: Tlą się kolejne protesty w Korei. Czy wypłynie na nich miejscowy Trump?
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Forbes: Inwestowanie w Chinach będzie bezpieczne?
Alibaba i inne chińskie platformy zakupowe funkcjonują na Zachodzie bez przeszkód, podczas gdy zachodnie giganty, jak Amazon, nie odniosły sukcesu w Chinach między innymi z powodu ograniczeń administracyjnych. Czy nowe prawo inwestycyjne w Państwie Środka sprawi, że rywalizacja gospodarcza będzie bardziej wyrównana?
Patrycja PendrakowskaTydzień w Azji #266: Indie zawarły przełomowy pakt z ważnymi partnerami Unii Europejskiej
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Prawa kobiet w Indonezji i ich partycypacja w życiu politycznym
Korzenie indonezyjskiego feminizmu sięgają końca XIX wieku, a pierwsze działaczki skupiały się w swoich postulatach na równym dostępie do edukacji. W kolejnym stuleciu kobiety stopniowo wywalczyły sobie poprawę statusu społecznego, a w ciągu ostatnich kilkunastu lat zwiększył się ich udział w polityce. Mimo to ich pozycja pozostaje relatywnie słaba, zaś jej wzmocnienie wymaga przemyślanych zmian systemowych.
Anna GrzywaczKrótka kwerenda internetowa wykazała jak mało wiadomo o Tekli Bądarzewskiej i o jej rodzinie. Najwięcej zaś kontrowersji wzbudza kwestia daty i miejsca jej narodzin.
Michał FronczakAzja Centralna – czy pandemia ma szansę wzmocnić regionalne spoiwa?
Czy okres bezpośrednio poprzedzający pandemię COVID-19 pozwolił na wykształcenie się trwałego trendu na współpracę wewnątrzregionalną, który miałby szanse ulec wzmocnieniu w konsekwencji pandemii?
Michał ChabrosTydzień w Azji #191: Niemcy szykują gospodarczy rozwód z Chinami
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Wraz z końcem sierpnia 2021 roku, zakończyła się „najdłuższa wojna Stanów Zjednoczonych”. Dzień 15 sierpnia okazał się punktem kulminacyjnym, gdyż po 20 latach Kabul – stolica Afganistanu, znów znalazł się w rękach Talibów. Sytuacja ta wywołała niespotykany chaos.
Paweł MazurekTydzień w Azji #235: Nieduży kraj staje się areną rywalizacji azjatyckich mocarstw
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #25 : Internet made in China
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Workshop – Liberalism vs authoritarianism: political ideas in Singapore and China
We cordially invite you to a workshop session “Liberalism vs authoritarianism: political ideas in Singapore and China”. The workshop is organized by Patrycja Pendrakowska and Maria Kądzielska at the Department of Philosophy, University of Warsaw on ZOOM.
RP: Kirgistan boryka się z niedoborami prądu. Cierpi na tym mały i średni biznes
Narodowy Holding Energetyczny, główny dostawca prądu w Kirgistanie, oficjalnie potwierdził, że niedobór wody będzie powodował konieczność czasowego wyłączania prądu w ośrodkach miejskich, aby zapewnić ciągłość funkcjonowania zakładów przemysłowych, których udział w zużyciu prądu wynosi 30 proc.
Jerzy OlędzkiAzjatech #89: Koniec masztów? Japoński SoftBank pracuje nad powietrznymi przekaźnikami 5G
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Zatopienie filipińskiej łodzi rybackiej przez Chiny pozostaje bez odpowiedzi Manili
Na Morzu Południowochińskim coraz częściej dochodzi do niebezpiecznych konfrontacji. Sprawa zatopienia filipińskiej łodzi przez Chińczyków wzbudziła mnóstwo kontrowersji, ale prezydent Duterte nie poświęcił jej wiele uwagi. Filipińska opinia publiczna zawrzała z oburzenia.
Maksym GdańskiForbes: Prostytucja i pandemia, czyli indyjskie pracownice seksualne w czasach zarazy
Wedle szacunków Havocscope, organizacji zajmującej się badaniem czarnego rynku, dochody z usług seksualnych świadczonych przez ponad 650 tys. pracownic i pracowników przemysłu erotycznego oscylują tam wokół 8,4 mld dol. rocznie.
Iga BielawskaForbes: Nowoczesne mieszkanie po pandemii
Pandemia może spowodować zmianę trendu na rynku mieszkaniowym (...). Rightmove, brytyjski portal nieruchomości, odnotował znaczny wzrost liczby osób poszukujących domów położonych z dala od centrów miast, z większymi ogrodami i miejscem na domowe biuro.
Magdalena Sobańska-Cwalina