
W historii ludzkości najpierw były wojny o tereny łowieckie i żyzne ziemie, potem o złoto i srebro, a następnie o gaz i ropę naftową. Wszystko wskazuje na to, że nasze stulecie będzie czasem wojen o wodę. Woda od czasów prehistorycznych była fundamentem tworzenia zbiorowości ludzkich. Najstarsze cywilizacje powstawały na brzegach największych rzek, pełniących funkcje żywnościowe i obronne, regulujących funkcjonowanie rolnictwa, a wreszcie umożliwiających rozwój handlu. Wystarczy tu wspomnieć dobrze nam znane cywilizacje: egipską ukształtowaną wzdłuż Nilu, sumeryjską nad Eufratem i Tygrysem, indyjską rozkwitająca nad Indusem czy chińską, której początki sięgają kultur rolniczych nad Huang Ho, Wei i Jangcy. W kolejnych stuleciach dostęp do wody pitnej determinował dynamikę rozwoju ośrodków miejskich, a w okresie rewolucji przemysłowej wpływał na proces uprzemysłowienia. Przez wieki zasoby wodne wydawały się niewyczerpane i stąd nawet w drugiej połowie ubiegłego stulecia problem wystarczalności wody nie był powszechnie dostrzegany. Dopiero przełom XX i XXI w. i coraz wyraźniej odczuwalne zmiany klimatyczne spowodowały lawinowy wzrost społecznego zainteresowania alarmującymi wnioskami różnych ośrodków naukowych, a wskazujących m.in. na pogłębiający się deficyt wody pitnej na świecie.
Ten niebezpieczny dla ludzkości i niezwykle trudny do zahamowania proces degradacji hydrologicznej, postępuje nierównomiernie w różnych częściach świata. Tradycyjnie najbardziej widoczne są jego skutki w Afryce, ale coraz częściej niedostatek wody dotyka okresowo m.in. Polskę. Opracowania naukowe wskazują, że jednym z najbardziej wrażliwych hydrologicznie regionów na świecie jest Azja Centralna, dla której praktycznie do końca ubiegłego wieku problem ograniczoności zasobów wodnych był zjawiskiem nieznanym. Trudno się więc dziwić zdystansowanemu podejściu do tego zagrożenia ze strony polityków czy społecznego lekceważenia wagi problemu. W ostatnich dwudziestu latach dostęp do zasobów wodnych zaczyna być jednak coraz silniejszym punktem zapalnym między państwami. Azja Centralna jest tu przykładem, jak szybko, znacznie szybciej, niż przewidywali w swoich analizach naukowcy, może nastąpić zwrot w sytuacji hydrologicznej państw i regionów. Zwłaszcza jeśli władze nie zaczną w porę przeciwdziałać zagrożeniom wskazywanym przez naukowców, zanim jeszcze negatywne skutki zmian uderzą w gospodarki i społeczeństwa.
Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie obecnej sytuacji hydrologicznej tzw. Wielkiej Azji Centralnej (Azja Centralna i Afganistan), analiza przyczyn i skutków pogarszającej się dostępności wody pitnej w regionie, w którym konieczność racjonowania tego zasobu była do niedawna pojęciem abstrakcyjnym. Tytułem wprowadzenia, w rozdziale pierwszym, przedstawiono sytuację hydrologiczną regionu wraz z najbardziej dotkliwym skutkiem niedoboru wody, czyli pustynnieniem, czego najbardziej przejmującym przykładem jest katastrofa Jeziora Aralskiego. Na tym tle, w rozdziale drugim, przedstawiono aktualne zarzewia konfliktów regionalnych, ich przyczyny oraz przebieg. Pod uwagę wzięto różne typy konfliktów, od dyplomatycznych zatargów po starcia zbrojne. W celu możliwie kompleksowego zobrazowania skali zagrożenia destabilizacją, przegląd konfliktów poszerzono do obszaru tzw. Wielkiej Azji Centralnej, czyli z uwzględnieniem Afganistanu, jako że ma on bezpośredni wpływ na sytuację geopolityczną całego regionu. Dodatkowo, w rozdziale trzecim, ze względu na ograniczony tematycznie charakter opracowania, przybliżono tylko niektóre działania podejmowane w regionie przez władze republik samodzielnie lub częściej w kooperacji z instytucjami międzynarodowymi, a mające na celu zahamowanie regresu w podaży wody pitnej. Za istotne uznano też zobrazowanie trudności i wyzwań przed jakimi stoją republiki w procesie budowy skutecznego, regionalnego systemu zarządzania zasobami wodnymi, co zostało omówione w rozdziale trzecim. Analiza barier na drodze do osiągnięcia ponadnarodowego porozumienia pokazuje jak niezwykle trudnym jest proces pokonywania wzajemnej nieufności i podejrzliwości z jednoczesną zdolnością do wzniesienia się ponad partykularyzm swoich politycznych interesów.
Choć zawarte w opracowaniu rozważania obejmują tylko jeden region, zajmujący zaledwie 10,5-proc. największego kontynentu na Ziemi, to należy mieć świadomość, że podobne procesy będą zachodziły lub już zachodzą w innych częściach świata. Wobec postępującego ograniczenia zasobów wodnych liczba potencjalnych konfliktów na całym świecie będzie gwałtownie rosnąć, o ile rządzący nie posłuchają ostrzeżeń naukowców i wybrzmiewającego coraz mocnej w społeczeństwach głosu rozsądku.
Pobierz w pdf
Jerzy Olędzki Doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, pracę doktorską złożył na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, magister ekonomii i europeistyki, absolwent Wydziału Zarządzania Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (obecnie Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna) i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2011 r. specjalizuje się w zagadnieniach geopolitycznych Azji Centralnej i aspektach polityczno-ekonomicznej oraz militarnej współpracy regionalnej. Autor książki "Mocarstwo z panazjatyckiej mozaiki. Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy".
czytaj więcej
Współpraca z Kazachstanem w praktyce
Wywiad z Panem Piotrem Guzowskim – Prezesem Polsko-Kazachstańskiej Izby Handlowo-Przemysłowej.
Magdalena Sobańska-CwalinaRosja ma nową generację systemów przenoszenia głowic nuklearnych, ale z punktu widzenia Kremla nie ma już odpowiedniej ich liczby. Bombowce, rakiety i okręty podwodne z czasów sowieckich muszą być wycofane już teraz lub w najbliższym czasie.
Krzysztof ZalewskiWe’re Stronger Together – an Interview with Minister Marcin Przydacz
"Cooperation and investments – we are absolutely up for it. However, we prefer to keep a certain degree of caution when it comes to entrusting the transfer of technology and critical infrastructure to external investors. The security of Poland and the EU should be considered more important than even the greatest economic gains..."
Tydzień w Azji: Pandemia koronawirusa tłem kolejnego kryzysu w relacjach Pekin-Tajpej
Rozwój pandemii koronawirusa przyniósł nowe napięcia na linii Pekin-Tajpej. Jaki wpływ mają te niedawne wydarzenia na nastroje społeczne na wyspie?
Jakub KamińskiPaweł Behrendt dla RMF 24 o wizycie Pelosi na Tajwanie: Ma olbrzymie znaczenie symboliczne
Serdecznie zapraszamy do odsłuchania zapisu rozmowy analityka Instytutu Boyma Pawła Behrendta, który w rozmowie z dziennikarzem RMF FM Michałem Zielińskim skomentował wizytę Nancy Pelosi na Tajwanie.
Azjatech #63: Google for India 2020, czyli 10 mld USD na rozwój gospodarki cyfrowej w Indiach
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
W ostatnich latach w regionie zachodniego pacyfiku Australia (2016), Nowa Zelandia (2018) Korea Południowa (2019) i Tajlandia (2019) kolejno zalegalizowały medyczne zastosowania marihuany. Niektóre z tych krajów rozważają dekryminalizację jej rekreacyjnego użycia. Mimo liberalizacyjnych tendencji w części państw, większość regionu surowo reguluje zastosowanie konopi.
Karolina ZdanowiczTydzień w Azji #118: Unia celuje w Indopacyfik. Pora na polską strategię
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Subiektywny przewodnik po wyborach i kampanii w Indiach
Głosowanie w Indiach jest prawem konstytucyjnym. Organizacja wyborów w kraju – znajdującym się na drugim miejscu pod względem liczby ludności i siódmym pod względem powierzchni na świecie – stanowi ogromne wyzwanie. Jak zatem głosuje się w największej demokracji świata, gdzie zarejestrowanych jest ponad dwa tysiące partii politycznych, elektroniczne urządzenia zastępują drukowane karty wyborcze, a urzędnicy przemierzają tysiące kilometrów, by utworzyć lokal wyborczy nawet dla jednego obywatela?
Magdalena RybczyńskaTydzień w Azji #103: Dla kogo korzystna? Znaki zapytania wokół umowy Unii z Chinami
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości
Procesy w najwyższych kręgach władzy w Kazachstanie
Na rok po tragicznych wydarzeniach styczniowych w Kazachstanie procesy karne obejmują coraz większą liczbę wysoko postawionych przedstawicieli władzy i biznesu z czasów prezydenta Nursułtana Nazarbajewa, jak i jego następcy.
Jerzy OlędzkiAzjatech #197: Wielka azjatycka rywalizacja na chipy
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Europejski Kongres Samorządów IX w Mikołajkach
Podczas kongresu w Mikołajkach poruszymy sprawę strategii i ewaluacji polskiej polityki zagranicznej. Materiały do pobrania.
W wielu krajach rozwijających się postępujący proces degradacji środowiska naturalnego jest jedną z negatywnych oznak rozwoju ekonomicznego. Indie doskonale to potwierdzają. (...) Czy rządzący mają pomysł na poprawę stanu nie tylko indyjskiego ekosystemu, ale także warunków życia milionów Indusów?
Iga BielawskaKwartalnik Boyma – nr 2 (24)/2025
W niniejszym wydaniu Kwartalnika Instytutu Boyma analizujemy zagadnienia z zakresu polityki międzynarodowej, debaty publicznej oraz wyzwań społecznych i geopolitycznych.
Nalaikh – niewygodne widmo mongolskiej gospodarki wydobywczej
Nalaikh (po polsku Nalajch lub Nalajcha) jest obecnie jedną z dziewięciu dzielnic Ułan Batoru. Należy do grupy trzech ułanbatorskich dzielnic-eksklaw i tak jak pozostałe dwie (Bagakhangai i Baganuur) została włączona w obszar administracyjny stolicy w 1992 r. Fizycznie oddzielne miasteczko, Nalaikh położona jest ok. 20 km na wschód od centrum miasta, przy głównej drodze wiodącej […]
Paweł SzczapAzjatech #134: Nowe technologie i startupy z Pakistanu
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Azjatech #173: Canon przeniesie komunikację do wirtualnej rzeczywistości
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Chiński System Zaufania Społecznego – Jak wpłynie na polskie firmy w Chinach?
Wdrażany w Chinach System Zaufania Społecznego stanowić może istotne wyzwanie organizacyjne i prawne dla podmiotów zagranicznych prowadzących działalność w tym kraju. Zapraszamy do zapoznania się z raportem powstałym we współpracy Instytutu Boyma i Kancelarii Kochanski & Partners.
Patrycja ZdybelAzjatech #33: Kto ma najwięcej kamer monitoringu w przeliczeniu na mieszkańca?
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
RP: Niemiecka ustawa o nadzorze nad łańcuchami dostaw już na horyzoncie
1 stycznia 2023 r. wejdzie w życie niemiecka ustawa federalna, która ma zapobiegać naruszeniom praw człowieka i standardów ekologicznych w globalnych łańcuchach dostaw tworzonych przez koncerny RFN. Ma ona co najmniej 3 rodzaje konsekwencji dla polskich firm.
Krzysztof ZalewskiProgram staży w Instytucie Studiów Azjatyckich i Globalnych im. Michała Boyma
Instytut Boyma uruchamia program staży dla studentów, wychodząc naprzeciw prośbom i oczekiwaniom związanym ze skromną ofertą staży finansowanych ze środków publicznych w ośrodkach analitycznych/centrach badawczych w Polsce.
Azjatech #237: Japonia robi kolejne podejście do własnego samolotu pasażerskiego
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #199: Drogi Niemiec i Chin zaczynają się rozchodzić
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.