W historii ludzkości najpierw były wojny o tereny łowieckie i żyzne ziemie, potem o złoto i srebro, a następnie o gaz i ropę naftową. Wszystko wskazuje na to, że nasze stulecie będzie czasem wojen o wodę. Woda od czasów prehistorycznych była fundamentem tworzenia zbiorowości ludzkich. Najstarsze cywilizacje powstawały na brzegach największych rzek, pełniących funkcje żywnościowe i obronne, regulujących funkcjonowanie rolnictwa, a wreszcie umożliwiających rozwój handlu. Wystarczy tu wspomnieć dobrze nam znane cywilizacje: egipską ukształtowaną wzdłuż Nilu, sumeryjską nad Eufratem i Tygrysem, indyjską rozkwitająca nad Indusem czy chińską, której początki sięgają kultur rolniczych nad Huang Ho, Wei i Jangcy. W kolejnych stuleciach dostęp do wody pitnej determinował dynamikę rozwoju ośrodków miejskich, a w okresie rewolucji przemysłowej wpływał na proces uprzemysłowienia. Przez wieki zasoby wodne wydawały się niewyczerpane i stąd nawet w drugiej połowie ubiegłego stulecia problem wystarczalności wody nie był powszechnie dostrzegany. Dopiero przełom XX i XXI w. i coraz wyraźniej odczuwalne zmiany klimatyczne spowodowały lawinowy wzrost społecznego zainteresowania alarmującymi wnioskami różnych ośrodków naukowych, a wskazujących m.in. na pogłębiający się deficyt wody pitnej na świecie.
Ten niebezpieczny dla ludzkości i niezwykle trudny do zahamowania proces degradacji hydrologicznej, postępuje nierównomiernie w różnych częściach świata. Tradycyjnie najbardziej widoczne są jego skutki w Afryce, ale coraz częściej niedostatek wody dotyka okresowo m.in. Polskę. Opracowania naukowe wskazują, że jednym z najbardziej wrażliwych hydrologicznie regionów na świecie jest Azja Centralna, dla której praktycznie do końca ubiegłego wieku problem ograniczoności zasobów wodnych był zjawiskiem nieznanym. Trudno się więc dziwić zdystansowanemu podejściu do tego zagrożenia ze strony polityków czy społecznego lekceważenia wagi problemu. W ostatnich dwudziestu latach dostęp do zasobów wodnych zaczyna być jednak coraz silniejszym punktem zapalnym między państwami. Azja Centralna jest tu przykładem, jak szybko, znacznie szybciej, niż przewidywali w swoich analizach naukowcy, może nastąpić zwrot w sytuacji hydrologicznej państw i regionów. Zwłaszcza jeśli władze nie zaczną w porę przeciwdziałać zagrożeniom wskazywanym przez naukowców, zanim jeszcze negatywne skutki zmian uderzą w gospodarki i społeczeństwa.
Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie obecnej sytuacji hydrologicznej tzw. Wielkiej Azji Centralnej (Azja Centralna i Afganistan), analiza przyczyn i skutków pogarszającej się dostępności wody pitnej w regionie, w którym konieczność racjonowania tego zasobu była do niedawna pojęciem abstrakcyjnym. Tytułem wprowadzenia, w rozdziale pierwszym, przedstawiono sytuację hydrologiczną regionu wraz z najbardziej dotkliwym skutkiem niedoboru wody, czyli pustynnieniem, czego najbardziej przejmującym przykładem jest katastrofa Jeziora Aralskiego. Na tym tle, w rozdziale drugim, przedstawiono aktualne zarzewia konfliktów regionalnych, ich przyczyny oraz przebieg. Pod uwagę wzięto różne typy konfliktów, od dyplomatycznych zatargów po starcia zbrojne. W celu możliwie kompleksowego zobrazowania skali zagrożenia destabilizacją, przegląd konfliktów poszerzono do obszaru tzw. Wielkiej Azji Centralnej, czyli z uwzględnieniem Afganistanu, jako że ma on bezpośredni wpływ na sytuację geopolityczną całego regionu. Dodatkowo, w rozdziale trzecim, ze względu na ograniczony tematycznie charakter opracowania, przybliżono tylko niektóre działania podejmowane w regionie przez władze republik samodzielnie lub częściej w kooperacji z instytucjami międzynarodowymi, a mające na celu zahamowanie regresu w podaży wody pitnej. Za istotne uznano też zobrazowanie trudności i wyzwań przed jakimi stoją republiki w procesie budowy skutecznego, regionalnego systemu zarządzania zasobami wodnymi, co zostało omówione w rozdziale trzecim. Analiza barier na drodze do osiągnięcia ponadnarodowego porozumienia pokazuje jak niezwykle trudnym jest proces pokonywania wzajemnej nieufności i podejrzliwości z jednoczesną zdolnością do wzniesienia się ponad partykularyzm swoich politycznych interesów.
Choć zawarte w opracowaniu rozważania obejmują tylko jeden region, zajmujący zaledwie 10,5-proc. największego kontynentu na Ziemi, to należy mieć świadomość, że podobne procesy będą zachodziły lub już zachodzą w innych częściach świata. Wobec postępującego ograniczenia zasobów wodnych liczba potencjalnych konfliktów na całym świecie będzie gwałtownie rosnąć, o ile rządzący nie posłuchają ostrzeżeń naukowców i wybrzmiewającego coraz mocnej w społeczeństwach głosu rozsądku.
Pobierz w pdf
Jerzy Olędzki Doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, pracę doktorską złożył na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, magister ekonomii i europeistyki, absolwent Wydziału Zarządzania Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (obecnie Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna) i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2011 r. specjalizuje się w zagadnieniach geopolitycznych Azji Centralnej i aspektach polityczno-ekonomicznej oraz militarnej współpracy regionalnej. Autor książki "Mocarstwo z panazjatyckiej mozaiki. Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy".
Więcej informacji na temat: newslettera, polityki prywatności serwisu
czytaj więcej
Co łączy plemienne imiona z bejsbolem? Historie rdzennych Tajwańczyków #1
Historyczny triumf lokalnej drużyny podczas międzynarodowych mistrzostw, poza okazją do świętowania, stał się także kolejnym punktem zapalnym dla wielu dyskusji odnośnie tajwańskiego społeczeństwa
Karolina KodrzyckaZapraszamy na pierwszą debatę Instytutu Boyma i Ośrodka Badań Azji!
Partia BJP pod wodzą premiera Modiego poniosła pod koniec ubiegłego roku niespodziewaną klęskę w trzech ważnych wyborach stanowych, co wielu uznało za prognostyk przed tegorocznym głosowaniem. Dlatego komentatorzy spodziewali się w kwietniu i maju wyrównanej walki BJP o pierwszą pozycję z koalicją zbudowaną wokół Indyjskiego Kongresu Narodowego (INC) lub tylko niewielkiej przewagi prawicy. Tymczasem odniosła ona historycznie wysokie zwycięstwo przy dużej mobilizacji wyborców. Co było tego powodem? Jak dominacja jednej partii wpłynie na Indie? Jakie są plany BJP na najbliższą kadencję? Co może to oznaczać dla świata?
Tydzień w Azji #169: Chiny ratyfikują dwie międzynarodowe konwencje pracy
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
AUKUS w 2025 roku – obecny stan i przyszłość ambitnego partnerstwa
We wrześniu 2021 roku Stany Zjednoczone, Wielka Brytania oraz Australia zawarły ambitne porozumienie w dziedzinie bezpieczeństwa nazywane AUKUS. Dotyczy ono współpracy nad rozwojem zdolności wojskowych oraz nowych technologii.
Jakub WitczakPrzegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Instytut Boyma na Konferencji „Kierunek Azja – polskie szanse i biznesowy potencjał”
Wydarzenie zorganizowane 16 października przez Uczelnię Techniczno-Handlową im. Heleny Chodkowskiej i LEGALLY.SMART zostało objęte patronatem Instytutu Boyma.
Wbrew wysiłkom rodziny cesarskiej oraz pacyfistycznie nastawionej dużej części społeczeństwa, u schyłku „cichej, burzliwej ery Heisei” polityka historyczna ponownie stała się orężem we wschodnioazjatyckiej rywalizacji, a świątynia Yasukuni nieustannie budzi kontrowersje i wzburza opinię publiczną.
Zespół Instytutu BoymaByungjin – kolejna fasada Pyongyangu
„Kiyông wysłuchiwał ich egzaltowanych, skrajnie nieprzekonujących odpowiedzi i kiwał głową. Ich ślepa wiara w ideologię Chuch’e w rzeczywistości zaczęła odbierać mu własną pewność ideologiczną. Jak mogli wierzyć w nią bez cienia wątpliwości? Po przeczytaniu kilku cienkich broszurek? Niektórzy działacze twierdzili nawet, że jej siła polega na, ściśle mówiąc, łatwości zrozumienia. W przeciwieństwie do zagmatwanych i […]
Roman HusarskiKwartalnik Boyma – nr 2 (8) /2021
Głównym tematem niniejszego wydania Kwartalnika Boyma jest bezpieczeństwo.
Azjatech #32: Na Filipinach fintech jest (też) kobietą
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #307: Chiny coś ukrywają? Oficjalne statystyki budzą wątpliwości
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
RP: Chiny rozwijają standardy raportowania ESG. Po swojemu
Chińskie instytucje przygotowały pierwszy standard ujawniania informacji dotyczących ESG, czyli środowiskowej i społecznej odpowiedzialności biznesu oraz ładu korporacyjnego w Chińskiej Republice Ludowej.
Patrycja PendrakowskaAzjatech #146: Fujitsu opracowuje technologię śledzenia kosmicznych odpadów
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #218: Między Bliskim Wschodem a Rosją. Chiny prowadzą bardzo niebezpieczną grę
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Beyond Grey Hulls: Europe’s Role in “Crowdsourcing” Maritime Domain Awareness in the South China Sea
If developments observed in the South China Sea over the recent months are of any indication, it simply means that the situation has worsened. China’s continued aggression towards its neighbors – the Philippines and Vietnam in particular, has continued unabated.
Collin KohTydzień w Azji #290: Chiny zagrażają liderowi, znalazły niszę. Polska w tym wyścigu nie ma szans
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji: Korea Południowa w światowym wyścigu technologicznym- standard 6G już w 2026 roku?
Na początku sierpnia tego roku premier Korei Południowej Chung Se-kyun przedstawił rządową strategię wsparcia krajowego przemysłu technologicznego w badaniach nad rozwojem kolejnej generacji sieci komórkowej, mającej zastąpić dopiero co wprowadzony standard 5G.
Andrzej PieniakRP: Fotoniczne czipy szyte na miarę trafiają z Polski na cały świat
Współczesna gospodarka, szczególnie w obszarze wysokich technologii, jest mocno zglobalizowana. Celujemy w cały świat. Obecnie jednak najwięcej inwestujemy w USA. Tam technologie fotoniczne znajdują wiele zastosowań - mówi Adam Piotrowski, prezes VIGO.
Jakub KamińskiZanieczyszczenie wód w Chinach
(...) Chyba każdy zna obrazki z zamglonego smogiem Pekinu którymi zwykły zasypywać nas media – szare niebo nad Chinami i tłumy w maseczkach antysmogowych. Niewiele jednak mówi się o zanieczyszczeniu rzek w Państwie Środka. Dlaczego? Być może dlatego, że problem jest bardziej skomplikowany niż może się wydawać, a odpowiedzialność za jego powstanie spoczywa nie tylko na Chińczykach, ale i na wielkich zachodnich graczach.
Karolina ZałęgowskaAzja Centralna: Kręta droga do regionalnej integracji
Celem opracowania jest przedstawienie aktualnego poziomu zintegrowania republik Azji Centralnej oraz dokonanie analizy kierunków i dynamiki tego procesu w przyszłości. W opracowaniu dokonano również identyfikacji czynników, które mogą wzmacniać procesy integracyjne lub je hamować, a także przedstawiono przyczyny i skutki integracji w odniesieniu do tego regionu.
Jerzy OlędzkiTydzień w Azji #58: Wybory do irańskiego parlamentu: zwycięstwo twardogłowych w cieniu koronawirusa
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Spotkanie dyskusyjne on-line wokół Kwartalnika Boyma nr 3/2020
W najnowszym Kwartalniku Boyma nasi analitycy poruszyli szereg zagadnień związanych z COVID-19, w tym stan epidemii w Azji Centralnej i w Korei Południowej, relacje na linii Pekin-Waszyngton, a także uwagi dotyczące tzw. „dyplomacji maseczkowej” uprawianej przez Chiny.
Azjatech #116: Linie lotnicze JAL zamierzają wejść na rynek latających samochodów
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
#Azjatech 52: Bez portfela, bez karty, bez kodu. Kolejny etap cyfrowej rewolucji w Korei
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.