Chiny

Chińscy katolicy wychodzą z cienia? Starania Watykanu o zjednoczenie Kościoła

Kiedy w 1989 r. papież Jan Paweł II leciał z wizytą do Korei Południowej, władze chińskie nie zezwoliły na przelot nad terytorium Chińskiej Republiki Ludowej. Papieski samolot musiał wydłużyć trasę przez sowiecką przestrzeń powietrzną. Wielokrotnie podkreślane przez Ojca Świętego pragnienie nawiązania relacji Kościoła z Pekinem i przekucie jej w konkretne formy współpracy zatrzymało się na etapie nieoficjalnych działań na płaszczyźnie dyplomatycznej. 25 lat później Franciszek jako pierwszy w historii papież wysłał telegram z pozdrowieniami dla przywódcy Chin z pokładu samolotu przelatującego nad ChRL.

Instytut Boyma 25.12.2020

Kiedy w 1989 r. papież Jan Paweł II leciał z wizytą do Korei Południowej, władze chińskie nie zezwoliły na przelot nad terytorium Chińskiej Republiki Ludowej. Papieski samolot musiał wydłużyć trasę przez sowiecką przestrzeń powietrzną. Wielokrotnie podkreślane przez Ojca Świętego pragnienie nawiązania relacji Kościoła z Pekinem i przekucie jej w konkretne formy współpracy zatrzymało się na etapie nieoficjalnych działań na płaszczyźnie dyplomatycznej. 25 lat później Franciszek jako pierwszy w historii papież wysłał telegram z pozdrowieniami dla przywódcy Chin z pokładu samolotu przelatującego nad ChRL. 

Dialog przynosi owoce, ale jakie?

Sukcesy i niepowodzenia kościołów chrześcijańskich

Identyfikacja ze związkami religijnymi w kraju silnie doświadczonym przez politykę ateizmu państwowego to zawsze pewne wystąpienie przed szereg. W systemie, gdzie nacisk kładzie się na dostosowanie doktryny marksizmu-leninizmu do chińskiej specyfiki, chrześcijaństwo jest niepożądanym elementem „obcym” zaszczepiającym w ludziach dążenia do wykraczających poza materialne wartości. 

Chętniej sięga się do etyki konfucjanizmu, rodzimego systemu ideologicznego, który posłużył jako punkt odniesienia w postulowanej przez przewodniczącego Hu Jintao w pierwszej dekadzie XXI wieku koncepcji budowy harmonijnego społeczeństwa. Obawy przed nadmiernym wpływem zagranicznych podmiotów na prowadzenie działalności o charakterze religijnym znajdują wyraz w art. 36 Konstytucji ChRL, który wprost nie pozwala na podleganie organizacji oraz spraw religijnych zagranicznej dominacji (Dargas, 2017: 149). 

Mimo niesprzyjającej atmosfery zainteresowanie religią jednak w tej części świata wzrasta, a Chiny nie wydają się być wyjątkiem. Kiedy w Europie mówi się o stagnacji i laicyzacji społeczeństwa, według szacunków Pew Research Center do 2050 r. liczba chrześcijan w regionie Azji i Pacyfiku wzrośnie o około 33% w porównaniu z 2010 r. 

Chrześcijaństwo w Chinach

Krzyż nie wtopił się w chiński krajobraz mimo tego,  że pierwszy okres ewangelizacji Chin najczęściej datuje się już na pierwszą połowę VII wieku (Król, 2017: 74). Wśród badaczy pojawiają się także głosy interpretujące niektóre wczesne wykopaliska jako będące pod wpływem chrześcijańskich motywów, co oznaczałoby że wędrowni misjonarze przybyli do Chin jeszcze wcześniej (Konior, 2019: 26-28). Bezsprzecznie to w okresie dynastii Tang do miasta Xi’an w środkowych Chinach przybyli mnisi syryjscy na czele z biskupem Alopenem. Głoszony przez nich nestorianizm, silnie wyodrębniający dwie natury chrystusowe: ludzką i boską, dzięki tolerancyjnej polityce panującej dynastii rozprzestrzeniał się na inne prowincje.  Nestorianizm nie zapuścił jednak korzeni w chińskim gruncie, czy to z powodu skłonności misjonarzy do promowania chrześcijaństwa monastycznego zamiast ludowego, czy to pod wpływem zmiennych sympatii kolejnych cesarzy, którzy wedle chińskiej koncepcji społeczeństwa  pośredniczyli między niebem a ludem.

Jednak także kultura zachodnia, a z nią chrześcijaństwo, wywierała swój wpływ na Chiny, szczególnie w epoce nowożytnej i nowoczesnej. Stworzenie chrześcijańskiej leksyki religijnej zawdzięczamy  jezuicie Matteo Ricci. Gdy włoski misjonarz zmarł w wieku 58 lat, cesarz Wanli w uznaniu dla jego wyjątkowych zasług zamiast zwyczajowego pochówku na terenie Makau zezwolił na pogrzeb w Pekinie. Tym samym Matteo Ricci został pierwszym obcokrajowcem, który dostąpił tego zaszczytu (Jin Tao, 2010). 

Wysiłek inkulturacji chrześcijaństwa nie był tylko pasmem sukcesów. Oskarżenia pod adresem jezuitów o wypaczanie obrządków i nauki Kościoła (kością niezgody było oddawanie czci przodkom przez Chińczyków) ostatecznie popchnęły papieża Benedykta XIV do napisania w 1742 r. bulli „Ex quo singulari” w której zakazał konwertytom podobnych praktyk.

Wiek XVIII naznaczony jest historią cesarskich dekretów zakazujących krzewienia wiary chrześcijańskiej. Upokarzające warunki nierównoprawnych traktatów pomiędzy światowymi imperiami a niezdolnymi do skutecznego oporu Chinami, pogłębiły nieufność w stosunku do obcokrajowców i utożsamianej z nimi religii. 

Z czasem charakter działań katolickich księży się zmieniał. Dla przykładu, zakonnicy z różnych zgromadzeń w trakcie działań wojennych prowadzonych na terytorium Państwa Środka w I poł. XX wieku wykazywali się jako medycy. Ogólny charakter działalności misjonarzy ewoluował z naukowego, typowego dla wykształconych jezuitów, na duszpasterski, a wiara wrosła w wiejskie środowisko, gdzie przetrwała przyszłe burzliwe wydarzenia. W przededniu przejęcia władzy przez komunistów w Chinach było 134 katolickich biskupów, w tym tylko 26 chińskich, wśród pozostałych zagranicznych znalazło się nawet 2 Polaków. Posługę pełniło ponad 2500 chińskich księży diecezjalnych i zakonnych oraz braci, oraz ponad 2 razy więcej księży i braci z zagranicy (Konior, 2019: 101).

Dwa kościoły w Chinach

Na rozłam na linii Watykan-Pekin nie trzeba było długo czekać. W dwa lata po proklamowaniu Chińskiej Republiki Ludowej przeniesiono nuncjaturę na Tajwan. W tym samym roku utworzono Urząd do Spraw Wyznań, a w 1957 r. powołano Patriotyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich (Spadaro, 2019: 15). W oczach komunistów konsekracja biskupów była jaskrawym przykładem wtrącania się Stolicy Apostolskiej w sprawy wewnętrzne kraju i zagrożeniem jego suwerenności. Jeszcze w 1957 r. powołano pierwszych biskupów bez mandatu papieskiego. 

To wyrwanie się spod pieczy Watykanu zapoczątkowało istnienie swoistej schizmy w Kościele chińskim. Pragnące ścisłej kontroli nad zwierzchnikami kościelnymi władze państwowe przez Patriotyczne Stowarzyszenie Katolików Chińskich mianowały biskupów nieuznawanych przez Watykan, z kolei Stolica Apostolska dawała przyzwolenie na wyświęcenie swoich kandydatów reprezentujących „podziemny” Kościół. Do 1965 r. Pekin nie zważając na sprzeciwy Watykanu mianował w ten sposób ponad 50 biskupów (Masláková, 2019: 139).

Mimo zamykania miejsc kultu i zakazywania praktyk religijnych w latach 60. katolicy przetrwali, a ich wspólnoty odżyły w czasach reform i gospodarczego otwarcia na świat. Wraz z dopuszczeniem sektora prywatnego do usług i handlu nastąpiło również rozluźnienie na polu religijnym. Wielu biskupów wybranych za aprobatą rządu szukało przyzwolenia Watykanu i uznania ich biskupstwa. 

Pomimo zerwania stosunków dyplomatycznych kontakt między Chinami a Stolicą Świętą był utrzymywany od 1986 r. Jan Paweł II aktywnie opowiadał się za pojednaniem i zjednoczeniem katolików, postawa diametralnie różna od ścieżki obranej przez Piusa XII, który kilkadziesiąt lat wcześniej w materializmie ateistycznym i socjalizmie widział zagrożenie dla chrześcijańskiej wiary. Z kolejnymi pontyfikatami stanowisko Watykanu złagodniało, zaczęto mówić o jednolitym ciele Kościoła i zamknięciu okresu przeciwieństw blokującym pełny rozwój Kościoła katolickiego w Chinach.

Warto zwrócić uwagę, że choć zdarzają się prześladowania chrześcijan, nieoficjalny Kościół chiński nie jest w katakumbach. Już samo nazywanie go „podziemnym” przywołuje skojarzenia rodem z pierwszych wieków chrześcijaństwa i nasuwa obrazy wylęknionych chrześcijan odprawiających msze święte gdzieś w wilgotnych ciemnościach katakumb. Tymczasem katolicy z nieuznawanego Kościoła najczęściej spotykają się w domach członków, przy okazji większych wydarzeń wynajmują sale restauracyjne lub hotelowe. Wspólnoty nieoficjalne czasami funkcjonują w sposób mętny i niejednoznaczny, wiele zależy od sytuacji lokalnej i relacji z miejscowymi urzędnikami. Rząd chiński przez organy kontrolne szczebla lokalnego (Stowarzyszenie Patriotyczne oraz Komisję ds. Wyznań) trzyma rękę na pulsie. Właściwi dla danego miejsca liderzy religijni w razie sprzeciwiania się kierownictwu partyjnemu odsuwani są od obejmowania funkcji w Kościele, o ile jednak nie uderzają w ład społeczny, mogą pozostać w kraju (Shih 2019: 378).

Cena porozumienia

Kamieniem milowym na drodze do normalizacji stosunków Pekin-Watykan, a przez to do możliwego zjednoczenia Kościoła chińskiego, był list Benedykta XVI z 2007 r. do kleru i laikatu w Chinach. Treść dokumentu tchnie jedną myślą – jedność to fundamentalna zasada działalności Kościoła, dlatego papież biorąc pod uwagę szczególną sytuację niektórych biskupów wyświęconych bez zgody Watykanu, na ich prośbę zezwalał na wykonywanie jurysdykcji biskupiej. Co się zaś tyczy biskupów, którzy nie szukali uprawomocnienia swojej pozycji w kontakcie ze Stolicą Apostolską, to o ile otrzymali święcenia z rąk ważnie wyświęconych biskupów i przy zachowaniu ceremoniału, to ich święcenia są ważne, ale bezprawnie udzielone i duchowni ci nie są w jedności z papieżem (Benedykt XVI, 72-74).

Także strona chińska zdaje się obecnie przychylniej patrzeć na intencje Watykanu. Papież Franciszek to osoba spoza Starego Kontynentu, wolna od ciężaru zaszłości imperiów kolonialnych. Nie budzi nieufności, jaką mógł wywoływać papież pochodzący z kraju, gdzie obalono komunistyczne rządy.  

W udzielonym w 2016 r. wywiadzie dla portalu Asia Times papież Franciszek z wielkim szacunkiem i podziwem wypowiadał się na temat bogatej kultury Państwa Środka. Ojciec Święty kładł nacisk na to, by nie izolować Chin, ale angażować się w rozmowę z nimi. Świat Zachodni, Wschodni i Chiny mają wszelkie zdolności utrzymania równowagi pokoju. Papież podkreślił, że środkiem osiągnięcia pokoju nie jest kompromis, który tak jak w przypadku Jałty nie skończył się dobrze, ale dialog. Bez podziałów, ale przy wspólnej odpowiedzialności wszystkich (Sisci, 2016).

Ukoronowaniem pewnego etapu negocjacji jest podpisanie wstępnego porozumienia w 2018 r. regulującego niektóre aspekty organizacji Kościoła w Chinach, szczególnie zapalnej kwestii święceń biskupich. Szczegóły umowy nie zostały ujawnione, ale porozumienie ma gwarantować papieżowi prawo weta wobec kandydatur wysuniętych przez władze państwowe. Podpisanie porozumienia nie jest równoznaczne z nawiązaniem stosunków dyplomatycznych, ale przełamuje wieloletnią stagnację i oziębłość. Równocześnie z ogłoszeniem porozumienia opublikowano informację o utworzeniu nowej diecezji na terytorium Chin oraz zdjęciu ekskomuniki nałożonej na siedmiu biskupów (AsiaNews, 2018). W październiku tego roku świat obiegła informacja o przedłużeniu porozumienia o kolejne dwa lata. Proces negocjacji pomiędzy Stolicą Apostolską a przedstawicielami rządu Chin nie omieszkał się skomentować sekretarz stanu Mike Pompeo. Amerykański polityk zarzucił Watykanowi naruszanie własnego moralnego autorytetu w razie odnowienia warunków porozumienia (Aljazeera, 2020).

Także ze strony lokalnych hierarchów kościelnych pobrzmiewają głosy niezadowolenia oskarżające Watykan o porzucenie chrześcijan nieoficjalnego Kościoła i odwrócenie się od ich ofiary i lojalności. Głośno swój zawód wyraża były biskup diecezji Hongkongu Joseph Zen, który obawia się że rząd chiński nie ustąpi z żadnego pola (Jucca, Kang Lim i Torode, 2016). Pekin w ostatnich latach zdaje się uważniej przyglądać funkcjonowaniu wspólnot religijnych, czego wyrazem jest np. przepis nakładający konieczność zgłaszania zagranicznego dofinansowania jeśli przekracza kwotę 100 000 RMB (około 59 000 złotych) (Rada Państwa, 2017).

Stolica Apostolska podkreśla, że podjęte działania mają wyłącznie charakter duszpasterski i nie powinny w oczach Zachodu nabierać politycznego ciężaru. Zdrowy realizm nakazuje przede wszystkim skupienie się na misji ewangelizacyjnej Kościoła, która może w pełni realizować swoje przesłanie w „jednym, powszechnym, apostolskim Kościele”. Ostatnie porozumienie jest tylko początkiem dialogu, który Ojciec Święty ma nadzieję kontynuować, by chińscy wierni mogli w jedności uczestniczyć w życiu Kościoła. 

Czy mały Kościół urośnie?

Według danych zebranych przez organ hongkońskiej diecezji Holy Spirit Study Center w 2019 r. w Chinach było w sumie około 10 mln katolików w Kościele oficjalnym i podziemnym. Pracownicy Centrum szacują, że rocznie do sakramentu chrztu przystępuje od 40 do 50 tys. dorosłych Chińczyków. Około 40 diecezji funkcjonuje bez biskupa na czele, w całym kraju zarejestrowanych jest niespełna 5000 księży. Za rządowym przyzwoleniem w 6 głównych seminariach kształtuje się 370 seminarzystów, w nieoficjalnych 6 seminariach uczy się około 100 seminarzystów (Wenzel-Teuber, 2020: 33-34).

Liczba chińskich katolików nie jest imponująca w porównaniu do 38 milionów protestantów (rządowe dane na 2018 r.), a już na tle ponad miliardowego społeczeństwa wydaje się nikłą kroplą w morzu. Jednak organizacje religijne znajdują się w trendzie rosnącym. Chińczycy zwracają się ku różnym religiom, a i wyznanie katolickie przyciąga coraz większe zainteresowanie (Spadaro, 2019b: 372). Franciszek kilkakrotnie wyrażał pragnienie odwiedzenia Chin. Może w przyszłości zostanie pierwszym papieżem, który ziści to marzenie, a przez to rozwój chrześcijaństwa w Chinach zyska nowy impuls?

Niniejszy materiał znajdą Państwo w Kwartalniku Boyma nr – 6/2020

Przypisy:

Bibliografia:

Aljazeera (2020). US, Vatican clash over China as Pompeo urges harsher stance <https://www.aljazeera.com/news/2020/10/2/us-vatican-clash-over-china-as-pompeo-urges-harsher-stance> [dostęp 30 października 2020].

AsiaNews (2018). The excommunication of seven illegitimate bishops lifted, the new Diocese of Chengde established for Mgr Guo Jincai <http://www.asianews.it/news-en/The-excommunication-of-seven-illegitimate-bishops-lifted,-the-new-Diocese-of-Chengde-established-for-Mgr-Guo-Jincai-45012.html> [dostęp 1 listopada 2020].

Benedykt XVI (2019). List do biskupów, do kapłanów, do osób konsekrowanych oraz do wiernych świeckich Kościoła katolickiego w Chińskiej Republice Ludowej. [w:] Państwo Środka. Chrześcijaństwo w Chinach wczoraj i dziś, (s. 55-91). Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Dargas, Marta (2017). Idee i zasady konstytucjonalne chińskiego porządku prawnego. Warszawa, Wydawnictwo C.H.Beck.

Jin Tao (2010). 利玛窦在北京 [Matteo Ricci w Pekinie]. Science Times <http://news.sciencenet.cn/sbhtmlnews/2010/3/229797.html> [dostęp 30 października 2020].

Jucca Lisa, Kang Lim Benjamin i Torode Greg (2016). After decades of mistrust, Pope pushes for diplomatic breakthrough with China. Reuters <https://www.reuters.com/investigates/special-report/china-vatican/>  [dostęp 29 października 2020].

Konior, Jan (2019). Historia Kościoła w Chinach. Kraków, Wydawnictwo M.

Król, Paulina (2017). Dyplomacja oparta na religii – stosunki dyplomatyczne Chin z Watykanem wczoraj i dziś. „Gdańskie studia Azji Wschodniej” nr 11, s. 73-82.

Masláková, Magdaléna (2019). The role of successive popes in the process of unification of the Church in China. „International Journal for the Study of the Christian Church” nr 19, s. 133-148.

Rada Państwa (2017). 宗 教 事 务 条 例 [Regulacje ds. wyznań religijnych] < http://www.gov.cn/zhengce/content/2017-09/07/content_5223282.htm> [dostęp 1 listopada 2020 r.]

Shih, Joseph (2019). Kościół katolicki w Chinach. Świadectwo. [w:] Państwo Środka. Chrześcijaństwo w Chinach wczoraj i dziś, (s. 379-383). Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Sisci, Francesco (2016). Pope Francis urges world not to fear China’s rise: AT exclusive <https://asiatimes.com/2016/02/at-exclusive-pope-francis-urges-world-not-to-fear-chinas-rise/> [dostęp 30 października 2020].

Spadaro, Antonio (2019). Porozumienie między Chinami i Stolicą Świętą. [w:] Państwo Środka. Chrześcijaństwo w Chinach wczoraj i dziś, (s. 11-28). Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Spadaro, Antonio (2019b). Kościół i rząd chiński. Wywiad z o. Josephem Shihem S.I. [w:] Państwo Środka. Chrześcijaństwo w Chinach wczoraj i dziś, (s. 370-377). Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.

Wenzel-Teuber, Katharina (2020). Statistics on Religions and Churches in the People’s Republic of China – Update for the Year. [w:] „Reigions & Christianity in Today’s China” tom 10, s. 21- 41.

Sabina Rakoczy

Studentka sinologii na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Zainteresowana funkcjonowaniem Komunistycznej Partii Chin i Kościołem katolickim w Chinach. Stażystka Instytutu Boyma w okresie marzec-lipiec 2020, obecnie współtworzy treści w social media Instytutu.

czytaj więcej

Azjatech #42: Węgrzy ruszają na podbój uzbeckiego szkolnictwa wyższego

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji#15: Jaka przyszłość Sri Lanki po zamachach?

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości. W tym numerze piszemy m.in o zamachach terrorystycznych na Sri Lance (w tym ich możliwych skutkach gospodarczych), inwestycjach w sektorze energetycznym Indonezji oraz nowych amerykańskich sankcjach wymierzonych w Iran.

Patrycja Pendrakowska i Krzysztof Zalewski uczestnikami Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach

Eksperci wezmą udział w godzinach w sesji "Future cz. I. Rozmowy o trendach przyszłości", w którym poruszone będą zagadnienia z obszaru technologii, geopolityki, rynku pracy i edukacji, e-commerce oraz klimatu.

Przemysł stoczniowy w Azji: przeszłość, teraźniejszość i przyszłość

Prawdopodobnie przesunięcie światowego centrum gospodarczego znad Atlantyku nad Pacyfik nigdzie nie jest tak widoczne jak w przemyśle stoczniowym. (...) W ostatnich latach na prowadzenie wybiły się stocznie chińskie, znacznie dystansując rywali. Jednak wobec słabnącej koniunktury rodzi się pytanie jak trwałe swą fundamenty tego sukcesu i czy Chinom uda się utrzymać pozycję lidera.

Tydzień w Azji: 30-lecie chińskiego uczestnictwa w misjach pokojowych ONZ – analiza podejścia i motywacji Pekinu

Z ponad 2500 błękitnymi hełmami obecnie w służbie czynnej, z tym 13 na kluczowych stanowiskach dowódczych, Państwo Środka jest najliczniejszym uczestnikiem misji pokojowych ONZ spośród stałych członków RB ONZ. 

Azjatech #78: Toyota dostarczy hybrydowy napęd dla chińskiego producenta samochodów GAC

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Azjatech #62: Japonia znów ma najszybszy komputer na świecie

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Adrian Zwoliński w Telewizji wPolsce o pułapce zadłużenia w kontekście Chin

Gościem programu Aleksandry Rybińskiej był ekspert Instytutu Boyma Adrian Zwoliński. Analityk opowiadał o zagadnieniu popularnie określanym "pułapką zadłużenia" w odniesieniu do pożyczek udzielanych przez Chińską Republikę Ludową

RP: Azja Centralna – jak biznes robią tam Brytyjczycy?

Azja Centralna, choć odgrywa istotną rolę w światowej geopolityce, nadal nie jest postrzegana w wielu państwach jako rynek opłacalnych inwestycji. Również polscy przedsiębiorcy operują tam w niewielkim stopniu.

Podsumowanie konferencji dotyczącej Morza Południowochińskiego w Hanoi

W Hanoi 6 i 7 listopada odbyła się XI edycja międzynarodowej konferencji „The 11th South China Sea International conference – Cooperation for Regional Security and Development”. (...) Jest to najważniejsze coroczne spotkanie oceniające sytuację na Morzu Południowochińskim - akwen przez który przepływa znaczna liczba towarów w handlu międzynarodowym.

Podsumowanie wydarzeń w Instytucie Boyma

Chcemy by Instytut Boyma był cenną platformą do wymiany poglądów, zawierania znajomości i przede wszystkim pogłębiania wiedzy. Dlatego też podejmujemy się organizacji wielu wydarzeń: debat, wykładów, oraz konferencji.

RP: Rynek gamingowy w Indiach, czyli krajobraz po rewolucji Jio

Choć dziś rynek gamingowy w Indiach nie jest jeszcze najbardziej zyskowny, to z powodu swojej względnej otwartości, młodej i dynamicznej populacji może być jednym z kluczowych miejsc w przyszłości, gdzie kształtują się globalne trendy i gusta.

Wywiad z Amal Isaevą

Dr Magdalena Sobańska-Cwalina przeprowadziła wywiad z Amal Isaevą. Opowiedziała ona m.in. o swoim udziale w procesie otwierania się Uzbekistanu na świat, o tym czemu warto odwiedzić ten środkowoazjatycki kraj, a także o podobieństwach i różnicach między Polską a Uzbekistanem

Azjatech #25: Chiny stawiają na produkcję śmigłowców

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Forbes: Jeden stek, bez krwi, poproszę. Nowe specjały kuchni azjatyckiej

Najnowsze technologie pozwalają coraz wydajniej produkować mięso w laboratorium. Przedsiębiorcy z Azji znajdują się wśród najaktywniej poszukujących alternatywnych rozwiązań w dziedzinie technologii spożywczych i odważnie stawiają na nowinki w tej dziedzinie

Forbes: Jak Koreańczycy znaleźli kamień filozoficzny innowacji

O innowacyjności gospodarki decydują polityki publiczne oraz zarządzanie procesami biznesowymi. Wielu na świecie poszukuje idealnej formuły takiego połączenia government i biznesowego governance, która – niczym kamień filozoficzny w średniowieczu – obiecuje bogactwo, tym razem poprzez kontrolę nad kluczowymi technologiami...

Azja – integracja. Wokół polityki Polski wobec Azji

Serdecznie zapraszamy na kolejne spotkanie Instytutu Boyma, na którym zastanowimy się, jak powinniśmy lepiej wykorzystywać polskie szanse w Azji oraz jakie cele i środki powinna mieć polska polityka względem krajów i regionów kontynentu.

Chiny – USA na Morzu Południowochińskim

Wojna handlowa jest tylko jednym z aspektów konfrontacji między Stanami Zjednoczonymi i Chińską Republiką Ludową. Wiele aspektów tej rywalizacji zbiega się na Morzu Południowochińskim.

Tydzień w Azji: Bogini COVID-19, czyli indyjski sposób na koronawirusa

Masowe rozprzestrzenianie się koronawirusa sprawiło, że w wielu krajach trwa wyścig z czasem, którego zwieńczeniem ma być stworzenie szczepionki na tę chorobę. Bez niej wiele społeczności żyje w lęku przed pandemią i poszukuje odpowiedzi na kryzys, która odwołuje się do zamierzchłych praktyk i wierzeń.

Armenia: Trwa instytucjonalna walka z korupcją

Po aksamitnej rewolucji 2018 roku nowa władza Armenii podjęła kroki i działania, by zwalczyć korupcję, która przez kilkadziesiąt lat zakorzeniona była w sferze instytucjonalnej i w sferze społecznej. W celu pełnego przeciwdziałania występowaniu takiej patologii w państwie Zgromadzenie Narodowe opracowało nową strategię na lata 2019-22 (...)

Tydzień w Azji #28: Uzbekistan – szansą dla przedsiębiorstw zagranicznych

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

‘Nigdy więcej nie przegramy z Japonią’, czyli o konflikcie koreańsko – japońskim

Jadąc na rowerze w Jeonju, mijam plakaty z przekreśloną twarzą premiera Japonii. „No Abe” to slogan, który wybija rytm ostatnich miesięcy. Widać go w telewizji i gazetach. Słychać go na ulicy. W sklepach wywieszane są napisy „nie sprzedajemy japońskich produktów”. Im większy, tym lepszy. Konflikt z Japonią to nie tylko symboliczne prężenie muskułów, ale poważne ekonomiczne problemy. ­­Straty finansowe rosną po obu stronach, ale rząd Moon Jae-ina jest stanowczy. Zwłaszcza, że antyjaponizm mobilizuje naród w sposób, jaki nie widziano w Korei Południowej od protestów przeciwko Park Geyun-hee w 2017 roku.

Tydzień w Azji #112: Militaria i gospodarka. USA pozyskują sojuszników do walki z Chinami

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Podcasty “Dziesiątki z Boymem” dostępne do odsłuchu na Spotify

"Dziesiątka z Boymem" to seria dziesięciominutowych podcastów tworzonych z naszymi ekspertami. Opowiadamy w nich o procesach i wydarzeniach w Azji, które mają globalne znaczenie.