Chiny poszukują efektywnej obrony przed dronami

3 września br. w Pekinie odbyła się defilada upamiętniająca 80. rocznicę zwycięstwa nad Japonią w II wojnie światowej. Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza miała okazję zaprezentować swój najnowszy sprzęt, wśród którego pojawiły się również systemy przeznaczone do zwalczania dronów. Temat jest jest tym bardziej warty uwagi, że był to jedynie drobny wycinek oferty chińskiego przemysłu w tej dziedzinie.

Obserwacja współczesnych konfliktów zbrojnych, a w szczególności wojny rosyjsko-ukraińskiej każe zwrócić uwagę na znaczącą rolę jaką na polu walki odgrywają bezzałogowe statki powietrzne (BSP). Kolejne innowacje w tym zakresie jak i relatywnie niskie koszty dronów, a przez to możliwość ich wykorzystania na masową skalę, skłaniają państwa do poszukiwania nowych rozwiązań zarówno pod względem samych bezzałogowców jak i skutecznych metod ich zwalczania. Również Chiny dążą do zbudowania efektywnej obrony przed dronami, mając na uwadze, że Stany Zjednoczone i Tajwan planują użycie rojów dronów do sparaliżowania chińskich sił inwazyjnych w przypadku ataku na wyspę. W ciągu ostatnich kilku lat Chiny wdrożyły wiele nowych rozwiązań w zakresie zwalczania BSP, co z jednej strony zwiększa potencjał ich sił zbrojnych a z drugiej daje okazję do promocji chińskiego przemysłu zbrojeniowego i eksportu systemów antydronowych do innych państw.

Bullet courtain

W kwietniu br. dziennik South China Morning Post poinformował, że chiński gigant zbrojeniowy Norinco ujawnił swój nowy system artyleryjski do zwalczania rojów dronów nazwany Bullet Courtain. W przeciwieństwie do klasycznych armat przeciwlotniczych, Bullet Courtain to działko salwowe składające się z 16 luf wystrzeliwujących w krótkim czasie dużą liczbę pocisków programowalnych typu AHEAD kalibru 35 mm, które eksplodują w powietrzu, uwalniając setki mniejszych podpocisków, tworząc w ten sposób gęstą chmurę odłamków niszczącą wszystko w obszarze docelowym. Dzięki integracji optycznego systemu detekcji, radaru i zaawansowanego systemu kierowania ogniem system może reagować na zmieniające się zagrożenia, a modułowa konstrukcja zapewnia kompatybilność z różnymi platformami, w tym ciężarówkami, pojazdami opancerzonymi, okrętami marynarki wojennej i instalacjami stałymi. Umożliwia to szybkie rozmieszczenie systemu i osiągnięcie gotowości bojowej wszędzie tam, gdzie pojawi się zagrożenie. Oprócz rojów dronów Bullet Courtain może zwalczać szeroką gamę zagrożeń powietrznych, w tym samoloty, pociski manewrujące i pociski moździerzowe.

Projekt Bullet Courtain opiera się na podobnej australijsko-amerykańskiej koncepcji Metal Storm opracowywanej już od lat 90. Bazowała ona na zastosowaniu nabojów bezłuskowych umieszczonych jeden za drugim w lufie broni i kolejno odpalanych za pomocą impulsu elektrycznego. Połączenie dużej ilości takich luf w jeden system salwowy sterowany komputerowo pozwalało osiągać imponującą szybkostrzelność (której poziom można kontrolować) niemożliwą do osiągnięcia dla klasycznej broni palnej. Najpoważniejszym wyzwaniem, które ograniczyło praktyczne zastosowanie tej broni jest jednak konieczność stosowania specyficznego typu amunicji i brak możliwości automatycznego ładowania po wystrzeleniu wszystkich pocisków. Pomimo tych ograniczeń projekt wzbudził zainteresowanie i już w 2000 r. chińskie władze zaoferowały jego twórcy – J. Mike’owi O’Dwyerowi – 100 mln dolarów amerykańskich za dalsze rozwijanie tej technologii w Chinach, na co jednak O’Dwyer nie przystał i poinformował o fakcie australijskie ministerstwo obrony. W tej sytuacji Pekin zaczął prowadzić własne badania nad wykorzystaniem tego typu broni. Obecny produkt Norinco wydaje się być praktycznym rozwinięciem tego projektu, a jego modułowa konstrukcja zapewnia elastyczność zastosowania w różnych scenariuszach bojowych.

W poszukiwaniu nowych technologii obrony przed BSP

Nie jest to jedyna nowość w kontekście zwalczania dronów jaką mogą w ostatnim czasie pochwalić się Chiny. W rzeczywistości Pekin od dawna dąży do pozyskania zarówno nowoczesnych dronów oraz ich nosicieli, jak i środków do ich zwalczania. Pierwsze próby stworzenia broni laserowej przeznaczonej do zwalczania bsp zaowocowały  zaprezentowanym w 2014 roku 10 kilowatowym laserem Low Level Guard-1, który prawdopodobnie został później rozwinięty w 30 kilowatowy Low-Altitude Laser Defending System (LASS) – zdolny do zwalczania małych dronów na dystansie 4 kilometrów. W 2017 r. zaprezentowana została jego ulepszona wersja nazwana Silent Hunter. Nowy system charakteryzował się zwiększoną mocą (między 30 a 100 kW) oraz co najważniejsze możliwością umieszczenia go na pojazdach i łączenia go w większą sieć razem z radarami. 2018 roku Chiny chwaliły się również opracowaniem systemu AM-500 (lub ZKZM-500), który był przedstawiany jako futurystyczny karabin, mogący na dystansie kilkuset metrów razić siłę żywą przeciwnika lub unieszkodliwiać małe drony poprzez przegrzanie ich czujników lub przepalenie ich lekkich konstrukcji. W 2022 r. ujawniono z kolei (prototyp pokazano już w 2018 r.) mobilne systemy LW-30 i LW-60 o mocy odpowiednio 30 i 60 kW, umieszczone na pojazdach i zdolne do zwalczania niskolecących celów na dystansie do 25 km. W listopadzie 2024 r. China Aerospace Science and Industry Corporation (CASIC) ujawniła całą serię systemów laserowych nazwanych Light Arrow i Sky Shield, w skład której wchodzą m.in. pojazdy bezzałogowe i systemy montowane na pojazdach. System o podobnej nazwie – SkyShield – zaprezentowała również China Electronics Technology Group Corporation (CETC). SkyShield stanowi połączenie lasera Silent Hunter z radarami i urządzeniami zakłócającymi. 21 lipca br. zaprezentowany został z kolei najnowszy mobilny system laserowy OW5 integrujący radar i optoelektronikę w celu szybkiego wykrywania celów oraz wyposażony dodatkowo w system walki elektronicznej, który może zakłócać działanie dronów w promieniu ponad 10 kilometrów.

Poza bronią laserową opracowywane są również inne niekonwencjonalne środki zwalczania BSP. Do nowszych osiągnięć pod tym względem należy system walki elektronicznej Tianqiong (Sky Dome) łączący radar, zagłuszanie i bronie energii skierowanej z zautomatyzowaną siecią analizującą zagrożenia w czasie rzeczywistym. Podobnie innowacyjną bronią antydronową, jaką może pochwalic się Pekin jest produkowany przez NORINCO system mikrofalowy Hurricane-3000 zaprezentowany w 2024 r. na Zhuhai Airshow. Urządzenie, za pomocą emisji skoncentrowanej wiązki mikrofalowej, powoduje przegrzanie systemów elektronicznych bezzałogowców w promieniu 3 km prowadząc do ich zniszczenia. Jego uzupełnieniem jest mniejszy, mobilny wariant Hurricane-2000, montowany na pojazdach opancerzonych. Oprócz tego Chiny rozwijają także nowoczesne radary, systemy kierowania ogniem i wykrywania celów (w tym sterowane przez sztuczną inteligencję) oraz urządzenia zakłócające, a także klasyczne pociski klasy ziemia-powietrze i artyleryjskie zestawy przeciwlotnicze. Przykładem takiego klasycznego rozwiązania jest system obrony przeciwlotniczej krótkiego zasięgu Typu 625E, zaprezentowany po raz pierwszy w 2022 roku i łączący pociski ziemia-powietrze z działkiem systemu Gatlinga kalibru 25 mm umieszczonym na podwoziu transportera opancerzonego.

Nowe technologie w praktyce

Co najważniejsze, siły zbrojne ChRL dążą do integracji tych różnych kategorii uzbrojenia w jedną, wzajemnie się uzupełniającą całość, tworząc w ten sposób wielowarstwową ochronę. Takie wnioski są wyciągane z najnowszych konfliktów zbrojnych jak wojna o Górski Karabach między Armenią i Azerbejdżanem w 2020 r. czy w szczególności wojna rosyjsko-ukraińska. Konflikty te wykazały niewystarczającą indywidualną skuteczność tradycyjnych systemów obrony przeciwlotniczej, zwłaszcza wobec masowego użycia bezzałogowców. Skalę problemu ujawniły zeszłoroczne ćwiczenia Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej, które wykazały jedynie 40 proc. skuteczność obrony przeciwlotniczej wobec dronów. Wyzwaniem jest też efektywność obrony pod względem kosztów – relatywnie tanie drony mogą powodować zużycie drogich pocisków ziemia-powietrze. Wnioski z zastosowania dronów na współczesnym polu walki wyciągają także Stany Zjednoczone i Tajwan. Pentagon w ramach inicjatywy Replicator zaplanował wydanie 1 mld dolarów w latach fiskalnych 2024 i 2025 na flotę systemów bezzałogowych do obrony Tajwanu przed potencjalną inwazją Chin. Tajpej również szybko rozbudowuje swoje możliwości w zakresie BSP, w tym także pozyskania amerykańskiej amunicji krążącej Switchblade 300, której znaczną sprzedaż zatwierdzono niedawno w USA. Wydarzenia te podkreślają szybko zmieniający się charakter wojny z wykorzystaniem bezzałogowych statków powietrznych, zmuszając Chiny do innowacji i dostosowywania swoich strategii.

Rywalizacja ze Stanami Zjednoczonymi i przygotowanie do potencjalnego starcia o Tajwan nie są jednak jedynym motorem rozwoju technologii antydronowych. Powszechne użycie bezzałogowców we współczesnych wojnach generuje popyt na skuteczne środki ich zwalczania a eksport takich rozwiązań do stref działań wojennych daje okazję do ich przetestowania w praktyce. System Silent Hunter został zakupiony w 2022 r. przez Arabię Saudyjską gdzie był używany przeciw dronom i pociskom jemeńskiego ruchu Huti. Na początku czerwca br. pojawiły się informacje o jego wykorzystaniu przez Rosję przeciwko ukraińskim bezzałogowcom. Podczas prezentacji systemu SkyShield, przedstawiciele CETC ogłosili, że ich produkt został już zakupiony przez 20 państw i osiągnął 100 procentową skuteczność w przechwytywaniu dronów. Za przykład posłużyła konkretna operacja w Arabii Saudyjskiej, gdzie SkyShield wykorzystano do ochrony baterii rakiet Patriot i według Chińczyków udało się wówczas przechwycić wszystkie 21 dronów Hutich. Zgodnie z deklaracjami twórców podobny poziom skuteczności miał być też osiągany w trakcie testów. Jednak w praktyce jego osiągi mogą być znacznie mniej zadowalające. Według nowszych doniesień medialnych Saudowie wykazali liczne ograniczenia systemu SkyShield, po części wynikające z trudnych warunków klimatycznych, do których nie był on przystosowany.

* * *

Podsumowując, należy zwrócić uwagę, że każdy z zaprezentowanych systemów ma swoje ograniczenia i sam w sobie nie jest rewolucyjnym rozwiązaniem. Najważniejszą kwestią jest w tym przypadku umiejętne połączenie tych narzędzi w jedną sieć, gdzie poszczególne jej elementy będą się nawzajem uzupełniać i w ten sposób tworzyć szczelną obronę przed bezzałogowcami. Eksport takich rozwiązań daje Chinom okazję do rozwijania konkurencyjności swojego przemysłu zbrojeniowego i budowania marki chińskiego uzbrojenia jako innowacyjnego i skutecznego. Dalsza obserwacja zastosowania chińskich systemów antydronowych pozwoli ocenić na ile ich skuteczność rzeczywiście pokrywa się z zapewnieniami producentów oraz na ile Chinom uda się stworzyć kompleksową obronę przed dronami.

Grzegorz Gleń Współpracownik Instytutu Boyma. Doktor nauk społecznych w dyscyplinie stosunki międzynarodowe. Absolwent Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz uczestnik programu Global Governance Summer School na National Chengchi University w Tajpej. Zainteresowania badawcze obejmują głównie bezpieczeństwo międzynarodowe, w szczególności jego wymiar militarny, ale też relacje polityczne i gospodarcze w regionie Azji i Pacyfiku. Prywatnie interesuje się historią i językami obcymi.