Publicystyka

Dlaczego Ormianie są przekonani, że to Azerowie jako pierwsi zaatakowali Górski Karabach?

27 września po raz kolejny wybuchły poważne starcia w Górskim Karabachu, co można już nazwać wojną na dużą skalę. (...) W tym artykule chcę przedstawić fakty i analizy, które udowodnią, że to Azerbejdżanowi było na rękę zaatakować Górski Karabach (Arcach). 

Instytut Boyma 02.10.2020

27 września po raz kolejny wybuchły poważne starcia w Górskim Karabachu, co można już nazwać wojną na dużą skalę. Pojawiają się różne informacje z różnych miejsc, kto pierwszy zaczął walki, Azerowie czy Ormianie, natomiast w tym artykule chcę przedstawić fakty i analizy, które udowodnią, że to Azerbejdżanowi było na rękę zaatakować Górski Karabach (Arcach). 

Artykuł stanowi opinię autorki i ma na celu prezentację armeńskiej perspektywy na spór pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem. 

Tło historyczne

Geneza konfliktu między Armenią a Azerbejdżanem sięga lat 80 XX wieku, natomiast w przypadku Turcji, końca XIX i początku XX wieku. W tym czasie władze Turcji kilka razy próbowały zniszczyć naród ormiański. Do tej pory nie przyznają się do ludobójstwa Ormian, które miało miejsce w 1915 roku i trwało kilka lat. Szacuje się, że w wyniku ludobójstwa zginęło nawet do 1,5 mln osób. 

Po I wojnie światowej, dokładnie 10 sierpnia 1920 roku został podpisany traktat w Sèvres między pokonanym Imperium Osmańskim a Ententą, który nie został ostatecznie ratyfikowany. Jednak jeden artykuł tego traktatu wszedł w życie od razu, a mało się o nim do dziś mówi. Jest to artykuł 90, w którym jest mowa o tym, iż Turcja zgadza się na wytyczenie granicy turecko-armeńskiej przez prezydenta USA, Woodrowa Wilsona. Ten ostatni zgodził się wcześniej (w maju 1920) wysłać grupę badawczą do Azji Mniejszej, w celu zbadania terenu i sytuacji, aby móc prawidłowo podzielić granice. Tak zwany The arbitral award on Turkish-Armenian boundary wszedł w życie w listopadzie 1920 roku. Jednak pod koniec listopada 1920 roku Armenia przeszła pod kontrolę radziecką i sytuacja diametralnie się zmieniła. Przyjęte zostały nowe traktaty, które spowodowały utratę ważnych i symbolicznych dla Ormian terenów na rzecz Turcji i Azerbejdżanu (na przykład Nachiczewan, co z ormiańskiego oznacza dosłownie pierwsze zstąpienie. Według Ormian jest to miejsce, do którego jako pierwszy po wielkim potopie zstąpił Noe z rodziną. Miejsce to słynęło kiedyś przepięknymi chaczkarami – słynnymi ormiańskimi kamieniami ozdobnymi, które po pojawieniu się Azerów na tym terytorium zostały w większości zniszczone). Natomiast znany armeński politolog Ara Papjan twierdzi, że sprawa nadal jest aktualna, a arbitraż nadal jest ważny, co stanowi osobny temat dla pogłębionych badań. Płynnie przechodząc do sprawy Górskiego Karabachu, należy wskazać, iż za sprawą Sowietów, a konkretnie samego Stalina, terytorium to zostało włączone do Azerbejdżanu. Sprawa Karabachu nabrała nowego znaczenia w latach 80. W 1988 roku wybuchły walki między stronami, zmieniając się z czasem w wojnę na dużą skalę, która pozostawiła Górski Karabach de facto w rękach Ormian, wraz z 7 nowymi, zdobytymi “dzielnicami”. W 1994 roku doszło do zawieszenia broni, choć zostawało ono wielokrotnie naruszone i regularnie od tego czasu dochodziło do wymiany ognia na tym spornym terenie. W kwietniu 2016 roku wybuchła tak zwana wojna czterodniowa, która zakończyła się dość szybko za sprawą Rosji, która przyjęła wówczas rolę głównego mediatora. Kolejne poważne starcia miały miejsce w lipcu tego roku, z tą jednak różnicą, iż walki wybuchły na granicy armeńsko-azerskiej, w wyniku czego, po obu stronach życie straciło przynajmniej kilkunastu żołnierzy.   

Status Górskiego Karabachu 

Górski Karabach (z ormiańskiego Arcach) jest aktualnie zamieszkiwany przez społeczność ormiańską, która posiada swój własny, charakterystyczny dialekt.  Mimo, iż Karabach de iure leży w granicach Azerbejdżanu, funkcjonuje de facto jako niepodległe państwo z własnym parlamentem, rządem i głową państwa (od 2020 roku funkcję tę pełni Arajik Harutunjan). Faktem jest to, iż Arcach wspierany jest przez Armenię nie tylko militarnie ale również gospodarczo. Należy jednak zaznaczyć, iż jest on quasi-państwem, ponieważ nie jest uznawany przez społeczność międzynarodową jako niepodległe, suwerenne państwo. Bardzo często można zetknąć się z ciekawymi dyskusjami, które są prowadzone przez analityków, politologów czy samych polityków w Armenii dotyczących przyszłości statusu Górskiego Karabachu. W tym miejscu tylko wspomnę, iż pojawiają się propozycje, by na przykład uznać Republikę Arcachu za niepodległe i suwerenne państwo, a po tej czynności przystąpić do referendum, aby sprawdzić czy ludność chce dalej zachować swoją niepodległość, czy chce przyłączyć się do Republiki Armenii. Znany armeński politolog Arman Nawasardjan uważa, że przyłączenie jest koniecznie, ale najlepiej zrobić to w ramach federacji. Z kolei wspomniany politolog Ara Papjan uważa uznanie niepodległości Arcachu za wielkie zło, co mogłoby niekorzystnie wpłynąć na Armenię, biorąc pod uwagę przeróżne aspekty. 

Jest to oczywiście wątek bardzo rozbudowany, który zasługuje na przeprowadzenie obszernych analiz, zwłaszcza iż nie można przy tym wszystkim zapomnieć o czynniku międzynarodowym, natomiast w przypadku dzisiejszych napięć, kwestie te są wielokrotnie nagłaśniane przez stronę armeńską, z których należy zdawać sobie sprawę i nie przechodzić obok nich obojętnie.

Co się dzieje teraz?

27 września wybuchła kolejna wojna w Górskim Karabachu, którą można zaliczyć do najpoważniejszych starć od 1994. Władze nieuznawanego państwa ogłosiły stan wojenny i pełną mobilizację. Armenia również podjęła działania i kilka godzin później także ogłoszono stan wojenny i powszechną mobilizację. Tuż po Erywaniu zareagował Azerbejdżan. Według armeńskich źródeł w ciągu trzech dni walk po stronie Ormian zginęło 84 żołnierzy i 5 cywili, w tym 9-letnia dziewczynka. Ponad 100 osób zostało rannych. Strona azerska podała tylko wiadomość na temat zgonu 12 cywili, nie wspominając nic o wojskowych i żołnierzach. 

Dlaczego Azerbejdżanowi było bardziej na rękę zacząć kolejną wojnę?

Azerbejdżan nigdy nie pogodził się ze swoją przegraną z lat 90 i utratą Górskiego Karabachu. W ciągu ostatnich 30 lat próbował podczas każdej nadarzającej się okazji “odzyskać” te ziemie. Tym samym za pomocą propagandy i zniekształceń polityki historycznej (na przykład w podręcznikach szkolnych) utrzymywał w społeczeństwie ciągłe napięcie i wrogość wobec Ormian. Może pojawić się pytanie, dlaczego akurat teraz zdecydował się na taki manewr? Odpowiedź jest oczywiście złożona. Po pierwsze Baku wykorzystało kryzysową sytuację, czy to w sprawie pandemii, czy Białorusi, a nawet wewnętrznych problemów w Rosji. 

Drugim i chyba najistotniejszym czynnikiem jest rola Turcji. 29 września publiczne źródła armeńskie poinformowały, iż wielozadaniowy myśliwiec Sił Powietrznych Republiki Turcji F-16 zestrzelił nad terytorium Armenii Su-25 (Ormianie twierdzą, iż F-16 zostawili Turcy w Azerbejdżanie podczas ostatnich przeprowadzonych tam wspólnych manewrów). Turcja od razu temu zaprzeczyła. W późniejszym czasie ministerstwo obrony RA wycofała się jednak ze wcześniejszego twierdzenia, podając, iż prawdopodobnie chodziło o MiG-a-29. Gdyby jednak wcześniejsza informacja okazała się prawdziwa, oznaczać by to mogło, że Turcja zaatakowała niepodległe państwo Armenię, a to z kolei byłoby znakiem dla Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, która musiałaby zareagować militarnie (organizacja powstała na nowo w 2002 roku, która zrzesza takie państwa, jak Rosja, Białoruś, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan, Armenia). Pytanie tylko czy Armenia poprosiłaby o pomoc i o interwencje?

Zanim przejdę do czynnika rosyjskiego, warto jeszcze zatrzymać się na kilku kolejnych niuansach dotyczących bezpośredniego zamieszania Turcji w konflikt. Otóż w przypadku kiedy świat wzywa obie strony do zaprzestania walk i powrotu do dyplomatycznego rozwiązania konfliktu, Turcja, jako jedyne państwo na dzień dzisiejszy, popiera Azerbejdżan ze wszystkich sił. Generał Hulusi Akar, turecki minister obrony oświadczył, iż Ankara poprze Baku korzystając ze wszystkich swoich zasobów. Na poważne poparcie ze strony Turcji wskazuje informacja dotycząca pojawienia się w Azerbejdżanie (w państwie szyickim) bojowników z Syrii (sunnitów), którzy tak naprawdę są najemnikami Turcji (państwa sunnickiego). Według artykułu opublikowanego przez The Guardian, pod tytułem Syrian rebel fighters prepare to deploy to Azerbaijan in sign of Turkey’s ambition Turcja ma duży apetyt na zwiększenie swoich sił w regionie, o czym świadczą powyższe fakty. Tym samym prezydent Erdogan tworzy dla siebie kolejną arenę politycznych zmagań, po Syrii i Libii. Trzech syryjskich rozmówców The Guardian oświadczyło, że rekrutacja bojowników rozpoczęła się już około miesiąc temu. Z kolei według agencji Reutera najemnikom z Syrii obiecywano 1500$ wynagrodzenia, co w swoim kraju nie byłoby możliwe. 

Recep Tayyip Erdogan, jak i Ilham Alijew czują się sułtanami swoich państw, choć w przypadku tego pierwszego sprawa jest bardziej rozbudowana. Nie można nie zauważyć tego, iż prezydent Turcji próbuje odtworzyć dawne Imperium Osmańskie. Ideologie panturkizmu czy panosmanizmu towarzyszą polityce władzy tureckiej od dawna. Podobne wydźwięki stanowią nie tylko zagrożenie dla samych Ormian, ale również dla wszystkich chrześcijan zamieszkujących ten region. Rosja czy państwa Bliskiego Wschodu również powinny mieć się na baczności, ponieważ w przypadku zrealizowania wspólnego celu przez Erdogana i Alijewa, nadejdą nowe, poważniejsze zagrożenia. 

Kolejnym celem Turcji i Azerbejdżanu ma być zniszczenie demokracji, czy demokratycznego państwa, o czym jest przekonany znany armeński politolog Stepan Grigorjan. Już w 2018 roku Alijew przestraszył się możliwości utraty władzy. Było to spowodowane rewolucją, która wybuchła w Armenii, i w której wyniku autokratyczny reżim w tym kraju stracił władzę z Serżem Sargsjanem na czele. Przywódcy autokratyczni wyżej wymienionych państw, a zwłaszcza Azerbejdżanu nie mogą dopuścić do realizacji podobnego scenariusza. 

Następnym punktem, na który należy zwrócić uwagę jest sprawa mniejszości etnicznych w Azerbejdżanie. Kraj ten zamieszkują różne mniejszości (między innymi Lezgini czy Awarzy). Pojawiają się informacje z różnych stron (między innymi ministerstwo obrony Republiki Arcach), iż na froncie walczą przede wszystkim przedstawiciele mniejszości, a ich rodziny nie chcą stracić bliskich w konflikcie, który nie jest ich wojną. Trudno stwierdzić jak wygląda teraz sytuacja pośród mniejszości, ponieważ zamknięto dostęp do wielu serwisów społecznościowych, jak na przykład Facebook, Instagram czy Viber. Ostatni ruch może wskazywać na kolejne ograniczenia ze strony reżimu w Baku. 

Podsumowując wątek, nie można nie zauważyć, iż władze polityczne robię wszystko aby odwrócić uwagę swoich społeczeństw od codziennych problemów, takich jak koronawirus, a w przypadku Turcji od problemów ekonomicznych, co jest związane z gwałtownym spadkiem liry. 

Rola Rosji

Dużo się teraz mówi o tym, jaką rolę odgrywa Rosja w tym wszystkim i czy zainterweniuje w znaczący sposób, by zakończyć wojnę. Oczywiście Moskwa może doprowadzić do pewnej stabilizacji, natomiast sprawa jest o wiele bardziej skomplikowana, niż może się wydawać. Owszem, Armenia jest poniekąd zależna od Rosji, między innymi dlatego, że na jej terytorium znajdują się 2 rosyjskie bazy wojskowe, a swoje uzbrojenie kupuje przede wszystkim od Rosji. Z drugiej jednak strony premier Republiki Armenii, Nikol Paszinjan zdaje sobie sprawę, że całkowite podporządkowanie się Moskwie oznaczałoby dopuszczenie na przykład na rozmieszczenie sił pokojowych w Górskim Karabachu, co równałoby się definitywnie ze zwiększeniem wpływu tego gracza w regionie, na niekorzyść Ormian. Jeżeli chodzi o Azerbejdżan, to w tym przypadku wpływy Rosji są mniejsze, ale także widoczne i ważne. To co może się wydawać absurdalne jest fakt, że Rosja sprzedaje broń także Azerbejdżanowi, który nie jest częścią OUBZ. Podobnie również jest w przypadku Białorusi. 

Rosji tak naprawdę odpowiada ciągły konflikt, tak samo jak Azerbejdżanowi, Turcji czy USA. Dzięki tym napięciom, Putin może zawsze przypominać o swoim istnieniu i potędze. Jednak w dzisiejszej sytuacji kiedy Turcja widocznie jest zamieszana w konflikt, Putin nie może chwycić za te same sznurki i musi zmienić nieco zagrywki. Według politologa Ara Papjana, Stany Zjednoczone z kolei korzystają z sytuacji, ponieważ mogą w ten sposób ograniczać napływ Chińczyków na Zachód, a nie można zapomnieć o planach Chin w sprawie Nowego Jedwabnego Szlaku, który ma właśnie przebiegać blisko tych terenów. 

Podsumowanie

Wojna, która wybuchła kilka dni temu w Górskim Karabachu, nie jest żadnym, zwykłym napięciem w regionie. Jest to pierwszy raz, kiedy Erdogan tak jawnie popiera nazywanego przez siebie samego, brata Alijewa, sięgając przy tym po nieprzewidywalne metody – chodzi między innymi o dżihadystów z Syrii. Można mieć wrażenie, że walka przeciwko terroryzmowi przedostaje się do kolejnego regionu. Gdyby sprawa nie była tak poważna, zapewne Zachód (zwłaszcza Francja, jako jeden z przewodniczących krajów Grupy Mińskiej OBWE) nie wykazałaby swojego zainteresowania sprawą. Ostateczne wnioski będzie można wyciągnąć po zakończeniu wojny, natomiast jedna rzecz jest pewna – jak to zwykle bywa każde państwo myśli przede wszystkim o własnym interesie i raison d’État. Jeżeli Armenia chce umocnić swoją podmiotowość na arenie międzynarodowej i stać się poważnym graczem w regionie musi naprawdę się postarać, by odnieść zwycięstwo na wszystkich frontach. 

Ani Minasyan

Studentka Politologii I stopnia na UW. Główne obszary zainteresowań: kultura wschodnia, historia powszechna (szczególnie XX wieku), Kaukaz- historia i polityka, religioznawstwo, malarstwo i sztuka, Języki: angielski, ormiański, podstawy rosyjskiego i arabskiego.

czytaj więcej

Tydzień w Azji #278: Andrzej Duda uchylił w Chinach drzwi do współpracy. Świadczą o tym ważne dokumenty

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Moon Jae-in: wielki wygrany pandemii COVID-19

W ubiegłym tygodniu odbyły się wybory parlamentarne w Korei Południowej. Przeprowadzenie ich w czasach zarazy było względnie bezpieczne m.in. dzięki posłusznej postawie mieszkańców Korei Południowej, którzy zaakceptowali narzucone przez władze reguły postępowania, a także dzięki konsekwentnemu zwalczaniu epidemii, m.in. dzięki regularnemu wykonywaniu testów na szeroką skalę.

Tydzień w Azji #117: Korea chce dołączyć do militarnej czołówki świata

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Forbes: Kres Chinameryki. Czy reszta świata rozluźni więzi gospodarcze z Chinami?

Nowa rzeczywistość zweryfikowała modną dziesięć lat temu koncepcję „Chinameryki”. Dziś nie ma po niej śladu. Dwie największe gospodarki wydają się od siebie oddalać.

Tydzień w Azji #92: Hojniejsi niż Hollywood. Nowa siła może przesądzić o prezydenturze w USA

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Ścieżki armeńskiej armii: przełomowe momenty w historii powstania, pozycja armii i wyzwania przed którymi dziś stoi

Na początku roku Siły Zbrojne Republiki Armenii świętowały kolejną rocznicę powstania, która datuje się dokładnie na 28 stycznia 1992 roku. Przez ostatnie 28 lat armia armeńska przeżyła różne momenty przełomowe, z których, można powiedzieć, że wyszła zwycięsko.

Azjatech #58: Koronawirus zmienia kulturę pracy w Japonii

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #151: Niemcy mają utwardzić stanowisko wobec Rosji i Chin

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #135: Pekin daje swoim prowincjom czerwone kartki za klimat

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #83: Korea Południowa wychodzi na prostą po koronakryzysie

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji: Tadżykistan i Turkmenistan nieustannie zadziwiają świat w zakresie epidemii koronawirusa

Turkmenistan i Tadżykistan przyciągają uwagę światowych mediów. (...) Jeżeli wierzyć oficjalnym statystykom przed 30 kwietnia br. oba kraje były “wolne od wirusa”. 

Tydzień w Azji #35: Wrogie sąsiedztwo, niestabilna polityka, sukces gospodarczy. Dlaczego Izrael dynamicznie się rozwija?

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji: Nacjonalizm i woda. Starcia na pograniczu tadżycko-kirgiskim

Ważnym aspektem tych wydarzeń jest sprawa dostępu do wody, której zasoby kurczą się  w Azji Centralnej. Podobnych konfliktów na znacznie większą skalę można się spodziewać w kolejnych latach.

Azjatech #116: Linie lotnicze JAL zamierzają wejść na rynek latających samochodów

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Kim Dzong UN i jego jointy. Czy marihuana faktycznie jest legalna w Korei Północnej?

Nieustannie jesteśmy karmieni różnymi sensacyjnymi wiadomościami z Korei Północnej. Nasz wewnętrzny krytycyzm w stosunku do oryginalnych newsów zazwyczaj jest osłabiony. Łatwiej nam zaakceptować absurdalne informacje w stosunku do reżimu, który określany jest jako „szalony”, a w dodatku wyjątkowo skutecznie próbujący izolować się od reszty świata. Niestety często nawet poważne platformy informacyjne powielają niesprawdzone i wątpliwe […]

Azjatech #164: Na morza i oceany mogą wrócić żaglowce

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Rozwój potencjału chińskich atomowych okrętów podwodnych

Chińska Republika Ludowa już w latach 60. XX w. podjęła działania zmierzające do pozyskania atomowych okrętów podwodnych. Pekin postrzega je jako krytyczny element potencjału odstraszania. Największe znaczenie strategiczne mają okręty podwodne o napędzie jądrowym zdolne do przenoszenia pocisków balistycznych (SSBN).

RP: Fotoniczne czipy szyte na miarę trafiają z Polski na cały świat

Współczesna gospodarka, szczególnie w obszarze wysokich technologii, jest mocno zglobalizowana. Celujemy w cały świat. Obecnie jednak najwięcej inwestujemy w USA. Tam technologie fotoniczne znajdują wiele zastosowań - mówi Adam Piotrowski, prezes VIGO.

Azjatech #183: Tajwan traci swoją krzemową tarczę ochronną?

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

We’re Stronger Together – an Interview with Minister Marcin Przydacz

"Cooperation and investments – we are absolutely up for it. However, we prefer to keep a certain degree of caution when it comes to entrusting the transfer of technology and critical infrastructure to external investors. The security of Poland and the EU should be considered more important than even the greatest economic gains..."

Forbes: Kto i za ile tworzy rynek fitness w Indiach

Joga czy tradycyjna medycyna ajurwedyjska cieszą się ogromną popularnością w Indiach i na całym świecie. Obecnie tradycyjne praktyki i ćwiczenia wzajemnie przenikają się z nowoczesnymi, tworząc podwaliny pod prężnie rozwijający się sektor fitness

Ciasteczko z wróżbą o chińskim PKB 2023

Najsłynniejszy cel gospodarczy ogłaszany przez władze CHRL – wzrost chińskiego PKB - ma wynieść ok. 5% w 2023 r.

Azjatech #94: Japonia zerka na amoniak jako paliwo przyszłości

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

RP: Czemu warto rozważyć otwieranie filii polskich uczelni w Azji Środkowej?

W ostatnich latach dynamicznie wzrosła liczba filii zagranicznych szkół wyższych w Uzbekistanie. W ten trend wpisała się warszawska uczelnia Collegium Humanum. Jej działalność w Azji Środkowej może pozytywnie wpływać na polski biznes w regionie.