W dniach 27-29 sierpnia 2024 roku doradca ds. bezpieczeństwa narodowego USA Jake Sullivan odbył wizytę w Chinach, spotykając się z chińskim ministrem spraw zagranicznych Wangiem Yi oraz sekretarzem generalnym Komunistycznej Partii Chin (KPCh) Xi Jinpingiem. Mimo raczej symbolicznego charakteru wydarzenia, dwustronne rozmowy stanowią ważną deklarację wysłaną przez Pekin i Waszyngton.
Relacje Stanów Zjednoczonych i Chińskiej Republiki Ludowej w ostatnich latach nie układają się najlepiej i bez przesady można powiedzieć, że prostsze jest wymienienie punktów zapalnych między oboma państwami niż kwestii, w których panuje między nimi zgoda. Podejmowane są oczywiście próby poprawy stosunków między dwoma najsilniejszymi państwami na Indo-Pacyfiku (jak i zapewne na całym globie), lecz na ich drodze stają często wydarzenia, które zaprzepaszczają takie wysiłki, sprawiając, że wszystko trzeba zaczynać “od nowa”. Kryzys wywołany wizytą ówczesnej przewodniczącej Izby Reprezentantów Nancy Pelosi na Tajwanie w sierpniu 2022 roku doprowadził napięte i tak relacje amerykańsko-chińskie do stanu krytycznym. Oprócz nałożenia sankcji na Pelosi czy organizacji ogromnych manewrów wojskowych wokół Tajwanu, Chiny zerwały część kanałów komunikacji wojskowej wysokiego szczebla oraz zawiesiły rozmowy dot. klimatu ze Stanami Zjednoczonymi.
W listopadzie 2022 roku podczas szczytu G20 w Indonezji doszło do pierwszego spotkania Joe Bidena oraz Xi Jinpinga, gdzie obie strony wyraziły chęć poprawy stosunków, w tym wznowienia dialogu klimatycznego. Niestety, naruszenie przez chiński balon (przez USA określany jako szpiegowski, przez Chiny jako meteorologiczny) amerykańskiej przestrzeni powietrznej w lutym 2023 roku spowodowało regres dwustronnych relacji, a sekretarz stanu USA Antony Blinken odwołał swoją podróż do Pekinu. Pewien postęp w bilateralnych stosunkach nastąpił dopiero w listopadzie 2023 roku ponownie na marginesie szczytu G20 w San Francisco. Przywódcy obu państw zdecydowali m.in. o wznowieniu komunikacji wojskowej wysokiego szczebla, rozmów telefonicznych dowódców poszczególnych teatrów działań, ustanowieniu grupy roboczej do zwalczania handlu narkotykami oraz współpracy w zakresie sztucznej inteligencji.
Od szczytu w San Francisco relacje między Pekinem a Waszyngtonem idą w dobrym kierunku, mimo wzajemnych oskarżeń o destabilizację sytuacji międzynarodowej oraz trwającą wciąż wojną handlową. Na szczęście nie doszło do tej pory do żadnego większego incydentu czy wydarzenia obarczonego ryzykiem cofnięcia stosunków do punktu wyjścia. W kwietniu 2024 roku z opóźnioną o rok wizytą do Chin udał się Antony Blinken, odbywając rozmowy m.in. z Xi Jinpingiem. Była to pierwsza wizyta amerykańskiego sekretarza stanu w Chinach od 2018 roku. Natomiast w maju br. sekretarz obrony USA Lloyd Austin spotkał się w Singapurze w ramach konferencji Shangri-La Dialogue z chińskim ministrem obrony Dong Junem.
Za kolejny krok naprzód można uznać ostatnią podróż doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego USA Jake’a Sullivana, który w dniach 27-29 sierpnia 2024 roku wziął udział w spotkaniach z przedstawicielami chińskiego rządu oraz KPCh. Sullivan rozmawiał z Xi Jinpingiem oraz Wangiem Yi, który stoi na czele chińskiej dyplomacji zarówno jako Dyrektor Biura Centralnej Komisji Spraw Zagranicznych KPCh oraz minister spraw zagranicznych. Choć było to już piąte spotkanie Wanga i Sullivana od maja 2023 roku, warto podkreślić, że poprzednia wizyta w Chinach amerykańskiego doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego miała miejsce osiem lat temu tj. w 2016 roku. Według informacji opublikowanych na stronie Białego Domu, Wang oraz Sullivan odbyli “szczere, merytoryczne i konstruktywne dyskusje na temat szeregu kwestii dwustronnych, regionalnych i globalnych”. Dyskutowano o dotychczasowych postępach oraz dalszej kooperacji w zakresie zwalczania produkcji i przemytu narkotyków, komunikacji wojskowej oraz bezpieczeństwa i ryzyka związanego ze sztuczną inteligencją. Omówiono także następne kroki przy kontynuacji repatriacji nieudokumentowanych migrantów oraz współpracy organów ścigania.
Podczas rozmów dotknięto także tradycyjnie kwestii spornych na Indo-Pacyfiku, w których Pekin i Waszyngton mają całkowicie odmienne zdania. W kontekście sporu na Morzu Południowochińskim, z jednej strony, Wang stwierdził, że Chiny podejmują działania mające na celu ochronę swojej suwerenności oraz praw morskich nad wyspami zlokalizowanymi w obrębie akwenu. Z drugiej, Sullivan podkreślił zaniepokojenie Stanów Zjednoczonych destabilizują aktywnością Chin skierowaną przeciwko legalnym filipińskim operacjom morskim. Podobnie, wzajemne zarzuty oraz ostrzeżenia padły w kontekście polityk handlowych prowadzonych przez oba państwa czy też kwestii Tajwanu oraz stabilności w Cieśninie Tajwańskiej. W amerykańskim oświadczeniu, Sullivan zaznaczył potrzebę utrzymania pokoju w Cieśninie, podczas gdy Wang zaakcentował, że USA powinny zmaterializować swoje zobowiązanie do niepopierania niepodległości wyspy i zaprzestać zaopatrywać Tajwan w sprzęt wojskowy.
Mimo istnienia różnic oraz wielopłaszczyznowej rywalizacji między Waszyngtonem a Pekinem, obu mocarstwom zależy tak naprawdę na stabilnym zarządzaniu owym współzawodnictwem oraz utrzymaniu nawet napiętych stosunków poniżej progu bezpośredniej konfrontacji zbrojnej. Decydenci chińscy i amerykańscy są świadomi, że dialog, spotkania oraz otwarte kanały komunikacji polityczno-wojskowej stanowią niezbędne narzędzie do osiągnięcia oraz utrzymania takiego stanu rzeczy. Jednocześnie, spotkania, takie jak rozmowy Sullivana z Wangiem, dają obu stronom platformę do artykułowania swoich interesów, obaw oraz oczekiwań wobec siebie nawzajem. Pozwalają one w sposób powolny, ale systematyczny także odbudowywać podstawowe zaufanie oraz pogłębiać współpracę na polach, takich jak zmiany klimatu czy sztuczna inteligencja.
Tak jak można było się spodziewać, w trakcie wizyty amerykańskiego doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego w Chinach nie doszło do żadnych przełomowych decyzji czy zaskakujących deklaracji. Nie znaczy to jednak, że spotkania przedstawicieli obu państw nie wnoszą nic do dwustronnych relacji oraz społeczności międzynarodowej. Fakt przeprowadzenia kolejnych rozmów jest zademonstrowaniem przez Waszyngton i Pekin woli naprawy wzajemnych stosunków oraz sygnałem wysłanym do innych państw, że oba mocarstwa zainteresowane są deeskalacją napięć. Ważnym elementem wizyty było omówienie planów rozmowy między dowódcami teatrów wojsk – ze strony amerykańskiej byłoby to dowództwo Indo-Pacyfiku (INDOPACOM), ze strony chińskiej południowego (Morze Południowochińskie) i wschodniego (Tajwan) teatru działań. Jako że Amerykanie od dłuższego czasu dążą do przeniesienia rozmów ze szczebla politycznego na poziom dowódców wojskowych w regionie, zgodę obu stron na połączenie wideo można już uznać za pewien sukces, mimo że nie ustalono jeszcze konkretnej daty,
Wizytę Jake’a Sullivana należy także postrzegać jako przygotowywanie gruntu pod kolejne spotkanie Biden-Xi. W najbliższym czasie prawdopodobnie obaj przywódcy odbędą rozmowę telefoniczną. Krążą również spekulacje, że jeszcze przed końcem kadencji w styczniu 2025 roku Joe Biden odwiedzi Chiny, gdzie spotkałby się z sekretarzem generalnym KPCh. Biden jest jedynym prezydentem amerykańskim od czasu Jimmy’ego Cartera, który nie postawił nogi na chińskiej ziemi w czasie sprawowania urzędu (obecna głowa państwa była już w Chinach, lecz przed objęciem stanowiska prezydenta w 2021 roku – co ciekawe, pierwszą podróż do Chin Biden odbył w 1979 roku jako senator stanu Delaware, spotykając się z ówczesnym przywódcą Deng Xiaopingiem).
Rozmowy Sullivana z Wangiem oraz spotkanie z Xi stanowią kontynuację “dobrej passy” w relacjach amerykańsko-chińskich od szczytu z San Francisco z listopada ubiegłego roku. Nie były to rozmowy przełomowe, lecz stanowią kolejny wyraz woli Waszyngtonu i Pekinu do odpowiedzialnego zarządzania “rywalizacją wielkich mocarstw”, co jest szczególnie ważne w kontekście de facto permanentnie napiętych relacji na Morzu Południowochińskim i Wschodniochińskim, w Cieśninie Tajwańskiej czy na Półwyspie Koreańskim. Tylko w przeciągu ostatnich kilkunastu dni doszło do kolejnego incydentu filipińsko-chińskiego w rejonie spornych Wysp Spratly oraz pierwszego w historii naruszenia przez samolot chińskich sił zbrojnych japońskiej przestrzeni powietrznej. Dlatego tak samo jak w okresie zimnej wojny po kryzysie kubańskim z 1962 roku gdy funkcjonował “czerwony telefon” między Kremlem a Białym Domem, kluczowe znaczenie obecnie ma, aby kanały komunikacji oraz dialogu między Waszyngtonem a Pekinem pozostawały otwarte. Nie należy się łudzić – takie rozmowy nie rozwiążą kwestii Tajwanu czy sporów terytorialnych na Morzu Południowochińskim, ale mogą przeciwdziałać przekształceniu się pojedynczych incydentów w coś znacznie gorszego.

Jakub Witczak Koordynator Projektów w Instytucie Boyma. Student stosunków międzynarodowych na Uniwersytecie Warszawskim. Członek Forum Młodych Dyplomatów oraz założyciel koła naukowego Koło Państw Obszaru Pacyficznego. Zainteresowania badawcze obejmują bezpieczeństwo transatlantyckie, bezpieczeństwo międzynarodowe na Indo-Pacyfiku, międzynarodowe stosunki wojskowe, politykę bezpieczeństwa Japonii, Tajwan, relacje chińsko-amerykańskie oraz historię stosunków międzynarodowych w Azji i Pacyfiku.
czytaj więcej
RP: Czemu warto rozważyć otwieranie filii polskich uczelni w Azji Środkowej?
W ostatnich latach dynamicznie wzrosła liczba filii zagranicznych szkół wyższych w Uzbekistanie. W ten trend wpisała się warszawska uczelnia Collegium Humanum. Jej działalność w Azji Środkowej może pozytywnie wpływać na polski biznes w regionie.
Magdalena Sobańska-CwalinaWe’re Stronger Together – an Interview with Minister Marcin Przydacz
"Cooperation and investments – we are absolutely up for it. However, we prefer to keep a certain degree of caution when it comes to entrusting the transfer of technology and critical infrastructure to external investors. The security of Poland and the EU should be considered more important than even the greatest economic gains..."
Azjatech #167: LG pracuje nad ekranami jak guma
Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #195: Wybuchowa granica. Konflikt Tadżykistanu z Kirgistanem może się rozlać
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Tydzień w Azji #275: Łagodzenie napięć czy narodziny giganta wolnego handlu?
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
RP: Czy warto założyć firmę w Japonii? Rekomendacje polskiego przedsiębiorcy z Tokio
W usługach budowanie głębokich relacji z klientami jest kluczowe. Cierpliwe tłumaczenie i wyjaśnianie zająć może dłużej, niż sama usługa.
Andrzej PieniakIga Bielawska dla portalu Wnet.fm: Rynek indyjski jest wymagający. Ma wysokie bariery wejścia
Tematem rozmowy była sytuacja epidemiczna w Indiach oraz prowadzenie biznesu w tym kraju i waga uwarunkowań kulturowych przy reklamowaniu czegoś Indusom.
Iga BielawskaTydzień w Azji #307: Chiny coś ukrywają? Oficjalne statystyki budzą wątpliwości
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
RP: Dlaczego Wietnam staje się ciekawym miejscem dla inwestycji produkcyjnych?
W Azji rodzi się nowa architektura handlu. Firmy poszukujące lokalizacji do inwestycji produkcyjnych powinny wziąć pod uwagę Wietnam z uwagi na jego członkostwo w wielostronnych umowach handlowych RCEP i CPTPP i obowiązujące porozumienie (FTA) z UE.
Krzysztof ZalewskiTydzień w Azji #262: Trzecia demokracja świata wybrała prezydenta. Unia ma problem
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
[POLEMIKA] Czy na pewno konfucjanizm? Przeciwko orientalizacji Korei
W nowym tekście dr Wioletta Małota, autorka książki Korea Południowa. Gospodarka, społeczeństwo, K-kultura, analityczka, z którą współtworzę Instytut Boyma, podkreśla przewodnią rolę konfucjanizmu w sukcesie Korei Południowej w walce z Covid-19. Nie zgadzam się z tą tezą...
Roman HusarskiTydzień w Azji #216: Wyczekiwany przełom na linii Korea Południowa – Japonia
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
RP: W poszukiwaniu alternatywnych szlaków dystrybucji pomiędzy Azją a Europą
Dotychczasowe lądowe szlaki handlowe łączące wiodące gospodarki azjatyckie - Chiny, Koreę i Japonię z Europą prowadziły przez Azję Centralną, Rosję i Ukrainę. Agresja Rosji na Ukrainę to zmieniła. Jakie są alternatywy i czy Polska na tym straci?
Jerzy OlędzkiTydzień w Azji #242: W Chinach tyka kolejna bomba, która może wywołać potężny kryzys
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Women’s liberation in China: interview with prof. Wu Lijuan
Interview of Ewelina Horoszkiewicz with prof. Wu Lijuan - Associate Professor at the Department of Sociology at Peking University. Her research concentrates on the gender issues and social changes brought about by globalization. She wrote a book “Job Placements and Job Shifts in China: The Effects of Education, Family Background and Gender”.
Ewelina HoroszkiewiczZacieśniająca się współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa między Indiami i Japonią
Na początku maja 2025 r. ministrowie obrony Indii i Japonii ogłosili zamiar utworzenia dwustronnego ciała konsultacyjnego ds. współpracy obronnej. Jest to kolejny przejaw zacieśniającej się kooperacji indyjsko-japońskiej w dziedzinie bezpieczeństwa, która ma swoje źródło m.in. we wzroście agresywnej polityki Chin na Indo-Pacyfiku.
Jakub WitczakProcesy w najwyższych kręgach władzy w Kazachstanie
Na rok po tragicznych wydarzeniach styczniowych w Kazachstanie procesy karne obejmują coraz większą liczbę wysoko postawionych przedstawicieli władzy i biznesu z czasów prezydenta Nursułtana Nazarbajewa, jak i jego następcy.
Jerzy OlędzkiTydzień w Azji #116: W strategicznej branży Chiny i USA gonią Koreę i Tajwan. Bez efektów
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Kirgistan. Od ułomnej demokracji do współczesnego chanatu?
Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie wydarzeń, które zapoczątkowały rozruchy społeczne w 2020 r. i w konsekwencji wyniosły do władzy stosunkowo mało znanego polityka, jakim był wtedy Sadyra Żaparowa.
Jerzy OlędzkiTydzień w Azji #123: Antypekiński zwrot na Litwie? Polska idzie swoją drogą
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.
Gospodarka Birmy dwa lata po zamachu
Dwa lata temu wojsko przeprowadziło zamach wojskowy w Birmie/Mjnamie. Junta nie zamierza więc szybko oddawać władzy, także nad gospodarką kraju. Jak dotąd radziła sobie gospodarka Mjanmy pod rządami puczystów?
Adrian ZwolińskiPodsumowanie konferencji dotyczącej Morza Południowochińskiego w Hanoi
W Hanoi 6 i 7 listopada odbyła się XI edycja międzynarodowej konferencji „The 11th South China Sea International conference – Cooperation for Regional Security and Development”. (...) Jest to najważniejsze coroczne spotkanie oceniające sytuację na Morzu Południowochińskim - akwen przez który przepływa znaczna liczba towarów w handlu międzynarodowym.
Patrycja PendrakowskaRP: Bartosz Łopiński: W międzynarodowym rozwoju firmy warto postawić na kulturę
- Korzystając z działania w różnych strefach czasowych możemy stworzyć ciągły proces pracy nad projektem: od wytwarzania oprogramowania, poprzez testowanie i poprawianie błędów - mówi Bartosz Łopiński, prezes Billennium
Krzysztof ZalewskiTydzień w Azji #315: BMW i Mercedes muszą się dostosować. Inaczej nie przetrwają na chińskim rynku
Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.