Polska nowym partnerem Armenii w dziedzinie obronności? Wnioski po wizycie premiera Nikola Paszyniana w Warszawie

Polskie władze nie tylko wyrażają gotowość do wsparcia unijnych aspiracji Armenii, ale ustanawiają nowe ramy prawne dla dalszej współpracy w dziedzinie obronności. Pod koniec lutego br. w Warszawie doszło do podpisania porozumienia o współpracy wojskowo-technicznej pomiędzy Polską a Armenią.  Czy oznacza to, że Polska staje się kolejnym partnerem wojskowym Armenii w procesie dywersyfikacji jej źródeł bezpieczeństwa?

Polsko-armeńskie porozumienie w sprawie bezpieczeństwa

25-26 lutego br. premier Armenii Nikol Paszynian przebywał z oficjalną wizytą w Warszawie. Spotkał się m.in. z premierem Donaldem Tuskiem, marszałek Senatu Małgorzatą Kidawą-Błońską, jak również z prezydentem Karolem Nawrockim. Rozmowy dotyczyły głównie dwustronnych relacji, aspiracji Armenii do UE oraz spraw regionalnych. 

Co istotne, wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz oraz minister spraw zagranicznych Armenii Ararat Mirzojan podpisali porozumienie o współpracy wojskowo-technicznej. Jak podaje polska strona rządowa, współpraca ta będzie koncentrowała się przede wszystkim na obszarze badań naukowych, jak również na wymianie informacji w zakresie wykorzystywanego uzbrojenia oraz przyczyni się do rozwoju współpracy firm zbrojeniowych. Innych szczegółów w tym zakresie na razie nie podano, choć podpisanie umowy ramowej kładzie podwaliny pod ewentualne przyszłe konkretne umowy w dziedzinie obronności.

Czemu Armenia potrzebuje nowych partnerstw w dziedzinie obronności?

Po porażce w tzw. wojnie 44-dniowej z Azerbejdżanem o Górski Karabach w 2020 r. oraz braku odpowiedniego wsparcia militarnego ze strony rosyjskiej, rząd armeński został zmuszony do zmiany kursu w polityce zagranicznej i wojskowej, kładąc duży nacisk na dywersyfikację dostawców uzbrojenia. Sprawą palącą stało się zastąpienie nieefektywnego sprzętu postsowieckiego i modernizacja armii.

Do nowych kluczowych partnerów w tym zakresie należą Indie, z którym w ostatnich latach zostały podpisane kontrakty o wartości przekraczającej miliard dolarów. Do innych ważnych relacji można zaliczyć tę z Francją, jak również – po ostatniej wizycie wiceprezydenta USA J.D. Vance’a w Armenii (9-10 lutego) – stosunki z USA. Dla przykładu, podczas konferencji prasowej w Erywaniu wiceprezydent Stanów Zjednoczonych oświadczył, że będzie miała miejsce sprzedaż dronów rozpoznawczych V-BAT o wartości 11 mln dolarów. Jest to pierwszy w historii tych krajów  współpraca tego typu, co jest tym bardziej znamienne, że Armenia nadal jest członkiem zdominowanej przez Rosję Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (OUBZ). 

Czy bliskie stosunki Erywań-Moskwa nie położą się cieniem na relacjach polsko-armeńskich?

Waszyngton zdaje sobie sprawę, że Erywań jest zależny od Moskwy, o czym zresztą mówił również premier Paszynian podczas swojej wizyty w Warszawie. Szef rządu zaznaczył także, że Armenia nie zamierza rezygnować z obecności rosyjskiej bazy wojskowej w północnej części państwa oraz podkreślił, że jego kraj łączy z Rosją współpraca polityczna oraz gospodarcza. 

Pytanie, czy fakt ten nie będzie przeszkadzał na drodze dalszego zacieśniania współpracy Warszawy z Erywaniem? Jedno jest pewne, Polska powinna podobnie jak USA strategicznie podejść do tematu i postarać się zwiększyć zakres współpracy w Armenią z przyczyn geopolitycznych. W przypadku, kiedy polskie relacje z Gruzją w ostatnich latach uległy osłabieniu (przede wszystkim pod względem politycznym), Armenia może stać się dla Polski alternatywą w regionie. Warto dodać, że Polacy i Ormianie znają się od wieków, a pewne podobieństwa kulturowo-religijne stanowią pozytywny potencjał do rozwijania dialogu i partnerstwa.

Armenia-Unia Europejska

Mówiąc o dywersyfikacji polityki zagranicznej, należy zatrzymać się na współpracy Armenii z Unią Europejską. Rok temu parlament Armenii przyjął ustawę o integracji z UE, co można odczytać jako wolę rozpoczęcia procesu akcesyjnego. 

Z pewnością rząd w Erywaniu, jak również politycy w Brukseli i państwach członkowskich zdają sobie sprawę, że osiągnięcie tego celu przez Armenię jest bardzo trudne i przynajmniej na chwilę obecną mało prawdopodobne. Armenia nie złożyła oficjalnego wniosku o członkostwo w UE. Kraj jest związany z UE poprzez umowę partnerską (CEPA), która zacieśnia współpracę polityczną i gospodarczą. Jednak Armenia pozostaje członkiem zdominowanej przez Rosję Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EUG), co utrudnia integrację z UE. Premier Nikol Paszynian sygnalizował również gotowość do opuszczenia EUG, aby umożliwić pełną integrację z UE.

Dla obu stron ten proces zbliżenia Erywania i Brukseli jest strategiczną kartą przetargową, jeżeli chodzi o realizację własnych agend politycznych. Paszynianowi zależy m.in. na poprawie własnego wizerunku przed wyborami parlamentarnymi zaplanowanymi na czerwiec tego roku. Co ciekawe, miesiąc przed wyborami, a dokładnie 5 maja w stolicy Armenii odbędzie się pierwszy w historii szczyt UE-Armenia, zaś dzień wcześniej zaplanowany jest VIII Szczyt Europejskiej Wspólnoty Politycznej, który gromadzić będzie elity europejskie także spoza UE, w tym Brytyjczyków, Norwegów oraz przywódców krajów kandydujących. Powstała sytuacja przypomina nieco przedwyborcze działania w Mołdawii z zeszłego roku, kiedy integracja europejska była kluczowym argumentem rządzących w walce o przedłużenie ich mandatu.  

Z punktu widzenia Unii Europejskiej Armenia jest obecnie jedynym państwem na Kaukazie Południowym, któremu zależy na zacieśnieniu współpracy z Brukselą. Po zawieszeniu rozmów akcesyjnych przez Gruzję, kraj ten stracił ogromne wsparcie z Zachodu, które przez lata otrzymywał w różnych formach. Z kolei Azerbejdżan nie wykazuje wielkiego zainteresowania UE i widzi w niej bardziej partnera gospodarczego.

Czy Armenia i Polska będą bliżej współpracować?

Paszynian bardzo świadomie postawił na Polskę i na Donalda Tuska. Już w 2019 r. obecny premier Polski złożył wizytę w Armenii jako przewodniczący Rady Europejskiej. W jej trakcie podkreślił gotowość UE we wspieraniu Armenii na drodze prowadzenia demokratycznych reform. Kolejne spotkanie przywódców odbyło się w marcu 2020 r. w Brukseli.

11 marca br. odbyła się rozmowa telefoniczna pomiędzy ministrem spraw zagranicznych Armenii Araratem Mirzojanem a wiceprermiem Polski Radosławem Sikorskim, co jeszcze raz pokazuje, że rośnie intensywność dialogu. Relacje Polska-Armenia wchodzą na inny etap, a to jak ostatecznie zostaną one ukształtowane będzie zależało od wielu czynników wewnętrznych i zewnętrznych. Kluczową rolę może odgrywać współpraca wojskowa, co ma ogromne znaczenie w kontekście bezpieczeństwa. Jest to ważny sygnał dla polskich firm zbrojeniowych oraz dla polskiego eksportu. 

Ani Minasyan Magister Politologii oraz Studiów Eurazjatyckich Uniwersytetu Warszawskiego. Aktualnie studentka studiów magisterskich na kierunku Zarządzanie. Główne obszary zainteresowań to kultura Azji, historia powszechna, ze szczególnym uwzględnieniem XX wieku, a także historia i polityka regionu Zakaukazia.