Referendum konstytucyjne: 15 marca Kazachowie zdecydują o kształcie nowej konstytucji

15 marca Kazachowie wyruszą do urn wyborczych, by zdecydować o przyszłym kształcie konstytucji. To kolejny krok na drodze realizacji zobowiązań wobec społeczeństwa, które prezydent Kassym-Żomart Tokajew podjął wobec społeczeństwa. Dotychczasowe działania przywódcy Kazachstanu potwierdzają jego ambicję wzmocnienia, modernizacji i transformacji gospodarki republiki, zmian politycznych ukierunkowanych na zbliżenie władz do społeczeństwa i budowania państwa przyjaznego obywatelom, a także kreowanie zbalansowanej, wielowektorowej polityki zagranicznej.

 Od programu reform do nowej konstytucji

Prezydent Tokajew podjął szereg zobowiązań wobec obywateli, uwzględniających potrzebę wzmocnienia państwa, jego systemu instytucjonalnego, społecznej klasy średniej, pogłębiania demokratyzacji życia politycznego i publicznego. Zobowiązania te znalazły swoje odzwierciedlenie w programie „Nowy Kazachstan”, ogłoszonym przez prezydenta 16  marca 2022 roku. W dokumencie zapowiedziano wiele zmian w głównych obszarach funkcjonowania państwa, w tym w systemie politycznym i administracji, reform społecznych oraz ekonomicznych. Większość reform i zmian zapowiadanych w „Nowym Kazachstanie” została już zrealizowana. Osłabieniu uległa rola prezydenta, który utracił prawo do usuwania z urzędów niektórych wysokich urzędników, m.in. Centralnej Komisji Wyborczej i Rady Konstytucyjnej. Podjęto też szereg działań zmierzających do decentralizacji władzy i zwiększenia roli władz lokalnych (maslichatów). Wzmocniona też została rola dwuizbowego parlamentu (senat i Mażylis) i jednocześnie zmodyfikowano system wyborczy w kierunku wzmocnienia modelu bezpośredniego większościowego. W celu rozbudowania systemu wielopartyjnego obniżono wymagania do rejestracji partii politycznych. Przywrócono funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego, który przejął kompetencje Rady Konstytucyjnej, przy czym organizacja i funkcjonowanie Trybunału było wzorowane na zasadach obowiązujących w państwach Unii Europejskiej.

Prezydent zapowiedział też wprowadzenie zmian w konstytucji. Propozycje nowelizacji były wynikiem potrzeby dostosowania jej zapisów do usankcjonowania reform polityczno-administracyjnych, a także odpowiedzi na społeczne oczekiwania i zostały ukierunkowane na wzmocnienie procesu demokratycznych zmian w państwie. Wśród tych propozycji warto wspomnieć o zniesieniu kary śmierci, ustanowieniu Prokuratury Generalnej jako organu do ścigania przestępstw uznanych za tortury czy zaostrzenie kar za przemoc wobec kobiet i dzieci z jednoczesnym podniesieniem skuteczności ich ścigania. Konsekwencją potrzeby dalszego dostosowywania zapisów Konstytucji do zmieniającej się rzeczywistości politycznej, społecznej, gospodarczej i otoczenia międzynarodowego było podjęcie przez prezydenta decyzji o uchwaleniu nowej ustawy zasadniczej.

O jakich zmianach zdecydują Kazachowie w referendum?

Pierwsza konstytucja wolnego Kazachstanu została uchwalona 28 stycznia 1993 r., a już 2 lata później, 30 sierpnia 1995 r., została zastąpiona przez obecnie obowiązującą. Jej aktualny kształt nadały poprawki wprowadzone w latach 1998, 2007, 2011, 2017, 2019 i 2022. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że konstytucja z 1995 r. wprowadzała model prezydencki, co często spotykało się z zarzutami o odejściu od demokratycznego porządku prawnego na rzecz autorytarnych inklinacji władzy, sprawowanej wówczas przez Nursułtana Nazarbajewa.

Obecnie proponowany zakres zapisów w nowej ustawie zasadniczej w stosunku do obowiązującej został opublikowany przez Trybunał Konstytucyjny 31 stycznia 2026 roku. Z uwagi na istotne zmiany, które obejmują transformację systemu politycznego, wprowadzenie nowego zarządzania na poziomie centralnym i lokalnym, a także dotyczące sfer społecznej i gospodarczej, rządzący uznali za konieczne uzyskanie społecznej legitymizacji dla nowej Konstytucji w drodze ogólnokrajowego referendum. Prace zespołów eksperckich nad nową ustawą zasadniczą trwały praktycznie od 2022 r, a ich wnioski i rekomendacje zostały przekazane Komisji Konstytucyjnej, utworzonej w styczniu 2026 roku.

8 września 2025 r. prezydent Tokajew w Orędziu do Narodu zaproponował przemodelowanie systemu politycznego republiki, czego symbolem miało być ustanowienie jednoizbowego parlamentu. Miesiąc później powołano do życia  Grupę Roboczą ds. Reformy Parlamentarnej, która przeprowadziła analizę proponowanych zmian, prowadząc równolegle konsultacje społeczne za pośrednictwem platform e-Otinish i eGov (rozpatrzono 10 000 zgłoszonych społecznych uwag i wniosków). Pracę nad nową ustawą zasadniczą cały czas kontynuuje 130-osobowa Komisja Konstytucyjna, w skład której weszli przedstawiciele wszystkich regionów i grup społecznych, w tym członkowie Zgromadzenia Narodowego, eksperci prawni, przedstawiciele władz centralnych i lokalnych, a także mediów, organizacji obywatelskich i środowiska naukowego. W trakcie obrad rozpatrzono propozycje dotyczące zmian w 77 artykułach, stanowiących ok. 84 proc. całego tekstu obecnej Konstytucji. Warto podkreślić, że wszystkie posiedzenia Komisji były jawne i transmitowane w telewizji publicznej.

12 lutego został oficjalnie opublikowany projekt nowej konstytucji, składającej się z preambuły, 11 rozdziałów i 95 artykułów. 15 marca Kazachowie podejmą decyzję, czy chcą takiej konstytucji, odpowiadając w referendum na jedno tylko pytanie: „Czy akceptujesz nową Konstytucję Republiki Kazachstanu, której projekt został opublikowany w mediach 12 lutego 2026?”. Choć zakres zmian jest szeroki i obejmuje system instytucjonalny i polityczny oraz podstawowy system wartości, to obywatele maja dość czasu, by spokojnie zapoznać się z nimi i wypracować niezależną opinię czy odpowiada im ten kierunek zmian. Zwłaszcza, że w mediach cały czas toczą się debaty na ten temat z udziałem ekspertów prawnych, przedstawicieli środowisk akademickich i polityków reprezentujących zróżnicowane poglądy.

Podstawowy zakres nowelizacji obejmuje strukturę systemu politycznego i instytucjonalnego. Przede wszystkim w miejsce dwuizbowego wprowadzony zostanie parlament jednoizbowy w drodze likwidacji Senatu. To rozwiązanie jest rozwinięciem idei zaproponowanej przez prezydenta Tokajewa w programie Nowy Kazachstan, w którym izba wyższa została pozbawiona prawa zatwierdzania i odrzucania ustaw Mażylisu, a jej rola sprowadzała się do działania jako organu doradczego i konsultacyjnego izby niższej. Zmianie ulegnie też nazwa nowego parlamentu na Kurułtaj, nawiązując do historycznego dziedzictwa plemion mongolskich, zamieszkujących obszar dzisiejszego Kazachstanu, a zwłaszcza czasów Wielkiej Ordy – na pierwszym Wielkim Kurułtaju przywódców plemion mongolskich na chana został wybrany Temudżin, który do historii przeszedł jako Dżyngis-chan. Nowy parlament będzie liczył 145 posłów (obecnie 107), wybieranych w systemie proporcjonalnym na pięcioletnią kadencję. Ogólna liczba parlamentarzystów zmniejszy się więc nieznacznie o 11 osób (senatorów jest obecnie 49). Miejsce izby wyższej zajmie Rada Ludowa Kazachstanu, której członkowie reprezentują interesy społeczne i która pełniłaby rolę najwyższego organu konsultacyjnego z prawem do inicjatywy ustawodawczej.

Istotne zmiany są też proponowane w obszarze władzy wykonawczej. Największą innowacją w systemie władzy republiki będzie wprowadzenie instytucji wiceprezydenta, którego główną rolą będzie działanie w imieniu prezydenta w budowaniu, kształtowaniu i rozwijaniu relacji z organizacjami społeczno-politycznymi, naukowymi, kulturalnymi oraz edukacyjnymi, zarówno krajowymi, jak i za granicą.

Nowymi, odrębnymi zapisami w przyszłej konstytucji mają być też artykuły wzmacniające m.in. prawną ochronę zawodu adwokata, zasadę domniemania niewinności, zakaz ne bis in idem (podwójnego karania za ten sam czyn) i lex retro non agit (działania prawa wstecz), a także ochronę własności intelektualnej i obowiązek informowania zatrzymanego o jego prawach (tzw. zasada Mirandy). Zmodyfikowane (rozszerzone lub dodane) zostaną też zapisy dotyczące wartości podstawowych, które dla podkreślenia kluczowej roli będą zawarte w preambule. Wartości te obejmują prawa człowieka, definicję Republiki Kazachstanu jako państwa opartego na międzyetnicznej i międzywyznaniowej jedności i solidarności, suwerenności, niepodległości, terytorialnej integralności oraz unitarnym charakterze. Fundamentem państwowości, obok sprawiedliwości i praworządności, ma być innowacyjny zapis o odpowiedzialności i trosce o środowisko naturalne. Dodatkowo podkreślono, że jedynym źródłem władzy państwowej i suwerenności jest naród kazachski.Spośród innych innowacyjnych zapisów konstytucyjnych warto wymienić ochronę obywateli w środowisku cyfrowym i wyraźne wskazanie priorytetów długookresowego rozwoju państwa: innowacji, edukacji i nauki oraz kultury. Wzmocniony też zostanie przekaz o świeckim charakterze państwa, z wyraźnym rozdzieleniem religii i władzy oraz podkreśleniem świeckiego charakteru edukacji i wychowania. Do konstytucji zostanie też wprowadzona definicja małżeństwa, jako dobrowolnego i równego związku kobiety i mężczyzny.

Nowa konstytucja: co to oznacza dla społeczeństwa?

Konstytucja jest podstawowym aktem prawnym praktycznie każdego państwa (choć są wyjątki, np. Wielka Brytania), ale podobnie, jak inne akty prawne wymaga nowelizacji dla zapewnienia jej aktualności w zmieniającej się rzeczywistości. Wraz z rozwojem społeczeństw, zmieniają się postawy, poglądy i oczekiwania obywateli, które wymagają uwzględniania w ustawie zasadniczej. Na taki krok zdecydował się prezydent Tokajew uznając, że proces uchwalania poprawek należy zakończyć i opracować nowoczesną ustawę zasadniczą, której zapisy będą korespondować z oczekiwania społecznymi, globalnymi wyzwaniami i wzmacnianiem kazachskiej państwowości.

Reforma struktury instytucjonalnej ma na celu wzmocnienie odporności administracji państwowej na  nieprzewidziane sytuacje, zwłaszcza kryzysowe, poprzez skrócenie ścieżki decyzyjnej, zwiększenie przewidywalności polityki publicznej oraz określenie obszaru decyzyjnego i zakresu odpowiedzialności poszczególnych instytucji, bez dublowania ich kompetencji. Generalnie, zakres i kierunki nowelizacji odzwierciedlają ewolucję systemu politycznego, uwzględniają priorytety społeczne oraz potrzebę dalszego wzmacniania roli i pozycji międzynarodowej republiki. Część zapisów została opracowana w oparciu o doświadczenia i osiągnięcia państw o ugruntowanych zasadach demokratycznych, jak choćby wprowadzenie jednokrotnej, siedmioletniej kadencji prezydenckiej, co ogranicza ryzyko koncentracji władzy. Kazachstan pozostaje republiką prezydencką podobnie, jak np. Francja czy USA, ale zakres roli prezydenta został ograniczony. Zaprojektowano też jasny i przewidywalny mechanizm sukcesji władzy, wykluczający powstawanie instytucjonalnych luk. Realizacji tego celu służy też wprowadzenie instytucji wiceprezydenta, powoływanego z udziałem parlamentu, co wzmacnia demokratyczną legitymację tego urzędu. W konsekwencji powstaje pionowy mechanizm sukcesji władzy od wiceprezydenta przez przewodniczącego Kurułtaju do premiera.

Bardzo ważną dla ugruntowania demokratycznych zasad rządzenia jest rola Trybunału Konstytucyjnego jako niezależnego organu kontroli konstytucyjności, włączając w to prawo wstępnej kontroli ustaw i umów międzynarodowych pod kątem ich zgodności z Konstytucją. Dodatkowo organ ten będzie dokonywał oceny wykonalności orzeczeń organów międzynarodowych pod kątem zasad konstytucyjnych w ramach suwerennego porządku prawnego.

Rządzący uznali, i słusznie, że dla powodzenia w realizacji strategii rozwoju państwa i wzmacniania jego instytucjonalnej sprawności oraz zapewnienia pożądanej ewolucji społeczeństwa niezbędne jest zorientowanie działań na budowę szeroko rozumianego kapitału ludzkiego. Potwierdzają to zapisy wyeksponowane w preambule oraz podkreślenie roli edukacji, nauki i innowacyjności, jako kluczowych obszarów troski państwa. Podkreślenie fundamentalnej roli społeczeństwa i zarazem zabezpieczenie przed nadmierną koncentracją władzy przejawia się m.in. w dopuszczalności zmian konstytucyjnych wyłącznie na drodze ogólnokrajowego referendum.

Należy też wspomnieć o Radzie Ludowej, która poprzez swoją strukturę wzmacnia udział obywateli w procesie legislacyjnym i kontroli społecznej. Rada będzie też miała prawo do inicjowania referendów, z wiążącymi dla władz wynikami, co dodatkowo zwiększa zakres partycypacji społecznej w procesie rządzenia. Kształtowaniu społeczeństwa demokratycznego mają służyć zapisy gwarantujące wolność słowa i zakazujące cenzury, z precyzyjnym i wąskim określeniem jej dopuszczalności. Wobec coraz powszechniejszej w rozwiniętych społeczeństwach akceptacji i tolerancji dla zróżnicowania seksualnego, pewne wątpliwości może budzić propozycja wprowadzenia zapisu definiującego małżeństwo, jak dobrowolny i równy związek wyłącznie kobiety i mężczyzny. Taki zapis stwarza zagrożenie dla permanentnego wykluczenia z życia społecznego i prawnego związków jednopłciowych.

Ważnymi elementami wzmacniania ewolucji społecznej i odpowiedzią na społeczne oczekiwania jest m.in. wprowadzenie bezwzględnego zakazu kary śmierci i nowatorskie zapisy o urzędzie adwokata i prawach zatrzymanych. Zapisy z tego zakresu, jak również o ochronie przed torturami i nieludzkim traktowaniem, zostały opracowane zgodnie z międzynarodowymi standardami. Trzeba też wspomnieć o uwzględnieniu unijnych rozwiązań przy opracowywaniu standardów w zakresie ochrony danych osobowych, co ma kluczowe znaczenie wobec dynamiki rozwoju gospodarek cyfrowych. Oczywiście ustawa zasadnicza nakreśla tylko ogólne ramy rozwiązań w tym zakresie i wymaga doprecyzowania w tematycznych ustawach.

Drugim ważnym dla społeczeństwa obszarem są zagadnienia związane z ekologią, ograniczonością zasobów, degradacją środowiska naturalnego, zanieczyszczeniem gleb, wód i powietrza itd. Wpisanie do ustawy zasadniczej ochrony środowiska oraz racjonalnego wykorzystania zasobów naturalnych jako konstytucyjnego obowiązku państwa potwierdza nowoczesność rozwiązań przyjmowanych przez Kazachstan oraz realizację międzynarodowych zobowiązań na rzecz zapewnienia zrównoważonego rozwoju.

Emocje społeczne budzi zapis o przyznaniu językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego, praktycznie zrównując go w ten sposób z kazachskim (art. 9 projektu). Trzeba jednak pamiętać, że dla znacznej część populacji zamieszkującej republikę (ok. 15 proc.) rosyjski jest podstawowym językiem komunikacji i nie znają oni kazachskiego. Warto zauważyć, że urzędowe informacje są od dawna dostępne w obu językach. Zarazem trwa proces zmian tablic z nazwami ulic, na których większymi literami są eksponowane w języku kazachskim, a pod spodem mniejszymi ich rosyjskie odpowiedniki. Zapisu tego nie należy odbierać jako powrotu do rusyfikacji Kazachów, ale jako uznanie rosyjskojęzycznych mniejszości za pełnoprawnych obywateli, co ma służyć wzmocnieniu integracji narodowej. Nie można też pominąć głosów ekspertów, którzy twierdzą, że taki zabieg może spowodować brak motywacji mniejszości do nauki kazachskiego oraz stwarzać sztuczne podziały międzyetniczne.

Jak zmiany mogą być postrzegane przez UE?

Kazachstan odgrywa coraz istotniejszą rolę w polityczno-gospodarczej strategii azjatyckiej UE. Wobec obserwowanego od kilku lat zacieśniania relacji Kazachstanu i Unii Europejskiej nie jest zaskoczeniem dyskusja nad projektem nowej ustawy zasadniczej przedstawicieli obu stron. Takie wydarzenie miało miejsce 2 marca, przy okazji oficjalnego uruchomienia kazachskiej platformy Sharyq Dialogue, dedykowanej dialogowi między przedstawicielami rządów i ekspertami.

Oczekiwania Brukseli wobec zmian w Kazachstanie (i nie tylko w tej republice) są ściśle powiązane z demokratycznymi zasadami władzy, budowaniem obywatelskiego, innowacyjnego społeczeństwa, zapewnieniem wolności słowa i swobód obywatelskich, kreowaniem postaw proekologicznych, a także demokratyzacją sceny politycznej i eliminacją patologii na styku polityki i gospodarki. Kazachstan systematycznie udowadnia, że demokratyczne zasady i wartości nie są mu obce.

Przede wszystkim trzeba podkreślić, że w projekcie mocno akcentowane jest zorientowanie państwa na obywatela i na wzmocnienie gwarancji ochrony praw i wolności, co było jednym z obszarów troski Brukseli. UE przychylnie przyjmuje jednoznaczne rozdzielenie religii od władzy świeckiej, przyjęcie uniwersalnych wartości w procesie edukacji i wychowania dzieci, a także podniesienie znaczenia budowaniu kapitału ludzkiego dla rozwoju i dobrobytu Kazachstanu. Generalnie, nowa konstytucja ma być dodatkowym impulsem w budowaniu strategicznego partnerstwa między Astaną i Brukselą. Dotyczy to zarówno sfery politycznej, jak i gospodarczej. Stąd tak ważne jest stworzenie bazowych zapisów prawnych wzmacniających demokratyczną strukturę władzy i jej instytucje, zwiększających przejrzystość prawa i procedur, a także wzmacnianie mechanizmów przeciwdziałających korupcji, nepotyzmowi czy nadużyciom władzy.

Szczególnie cennymi inicjatywami są: wprowadzenie instytucji wiceprezydenta, wzmocnienie roli parlamentu, a także rozszerzenie gwarancji prawnych tworzących solidną podstawę dla długofalowej współpracy z UE. Z punktu widzenia Brukseli proponowane zmiany instytucjonalne, pomimo likwidacji Senatu obecnego w większości systemów parlamentarnych, powinny być odebrane jako dążenie republiki do zapewnienia długookresowej stabilności politycznej. Dotyczy to zwłaszcza legitymizacji organów kontroli władzy poprzez wzmocnienie roli Trybunału Konstytucyjnego i Rady Ludowej. Pewne wątpliwości może budzić jednak fakt, że struktura Rady Ludowej jest ustalana przez prezydenta, jak również wskazuje on wiceprezydenta, co stwarza zagrożenie nadmierną koncentracją władzy w jednym ręku.

Podsumowanie

Projekt nowej konstytucji jest przejawem systemowej aktualizacji modelu państwa, tworzącym nowe ramy instytucjonalne funkcjonowania republiki, ze wzmocnieniem roli społeczeństwa i jego praw jako fundamentu rozwoju Kazachstanu. Ważną zmianą jest nowe, szerokie ujęcie praw i wolności obywateli w sposób klarowny i hierarchicznie uporządkowany, a także podkreślenie ich wiążącego charakteru dla wszystkich organów władzy.

W sferze politycznej i instytucjonalnej trzeba podkreślić przejrzystość kompetencji na poszczególnych szczeblach władzy, od prezydenta poprzez wiceprezydenta do parlamentu. Nowa struktura instytucjonalna sprzyja ugruntowaniu klarownego podziału odpowiedzialności między zarządzaniem strategicznym (prezydent) a operacyjnym (rząd), przy jednoczesnym wzmocnieniu funkcji kontrolnej parlamentu. Zarazem nowa struktura pozwala na uniknięcie dublowania funkcji, co zapobiega paraliżowi decyzyjnemu i przyspiesza przebieg procesów zarządczych. Wprowadzenie urzędu wiceprezydenta zapewnia ciągłość władzy, co ma niebagatelne znaczenie dla zapewnienia politycznej stabilności republiki w kryzysowych sytuacjach.

Po 1991 r. dynamika wzrostu gospodarczego republiki nabierała tempa, ale nie towarzyszyły temu adekwatne zmiany prawne, które uwzględniałyby ewolucję społeczno-polityczną. Dopiero od 2022 r., prezydent Tokajew zdecydował się podjąć kroki zmierzające do przyspieszenia i podtrzymania zdywersyfikowanego sektorowo wzrostu gospodarczego oraz stworzenia nowych ram prawnych dla ukształtowania i funkcjonowania nowoczesnego społeczeństwa. W projekcie konstytucji procesy te mają być wspomagane zapisami o systemie kontroli konstytucyjnej, niezależności sądownictwa, przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmów umożliwiających obywatelom dochodzenie ochrony ich praw konstytucyjnych. Ponadto konstytucja ma gwarantować nienaruszalność praw własności, swobody ekonomiczne i ochronę inwestycji. Już wcześniejsze przepisy zrównywały wszystkie podmioty gospodarcze, niezależnie od ich przynależności państwowej czy formy organizacyjnej. W praktyce oznaczało to, że podmioty zagraniczne mogły bez przeszkód startować w publicznych przetargach, a krajowe ubiegać się o korzystne wsparcie finansowe, z których korzystali zagraniczni inwestorzy. Teraz odpowiednie zapisy, gwarantujące nienaruszalność tych fundamentów gospodarczych znajdą swoje umocowanie w nowej konstytucji. Warto dodać, że proponowane zapisy dotyczące sfery gospodarczej całkowicie wyłączają arbitralność decyzyjną władz i gwarantują zachowanie równowagi między nieskrępowanym rozwojem gospodarczym a zasadami sprawiedliwości społecznej.

Kazachstan wielokrotnie był krytykowany przez organizacje międzynarodowe za wysoki poziom korupcji, nepotyzmu i nieformalnych powiązań polityczno-biznesowych. Prezydent Tokajew zdecydował się na wzmocnienie działań zmierzających do ograniczenia tych negatywnych zjawisk, wydając bezwzględną wojnę osobom zamieszanym w przestępcze układy polityczno-biznesowe, niezależnie od zajmowanego szczebla władzy i wielkości biznesu.  Zwieńczeniem tego procesu mają być zapisy ściśle regulujące wymogi legalności, kontroli i odpowiedzialności nie tylko instytucji publicznych, ale również poszczególnych osób decyzyjnych.

Osobnym i bardzo ważnym problemem jest rosnąca niepewność zewnętrznych uwarunkowań mających wpływ na wewnętrzne decyzje polityczne i gospodarcze. Chodzi tu zarówno o akty agresji militarnej mocarstw, Rosji na Ukrainę czy USA na Wenezuelę i Iran, ale również rysujący się podział świata na blok prochiński i prozachodni. Prezydent Tokajew udowodnił, że potrafi wypracować strategię wielowektorowej polityki zagranicznej, stopniowo balansującej wpływy globalnych potęg. Tym bardziej więc istotne jest w tym kontekście wzmocnienie instytucji państwowych, zapewnienie jednoznaczności i przejrzystości procedur, procesów decyzyjnych i odpowiedzialności decydentów.

Ustawa zasadnicza jest zbiorem podstawowych norm, zasad i wartości, które nadają kształt państwowości i wyznaczają kierunki rozwoju polityczno-społeczno-gospodarczego. Ponieważ otoczenie zewnętrzne ma charakter dynamiczny, więc oczywistym jest stopniowa dezaktualizacja części zapisów konstytucyjnych. To z kolei wymusza ich aktualizację, a w końcu stworzenie nowego dokumentu, odpowiadającego zmienionej rzeczywistości społeczno-politycznej oraz uwzględniającej jej przyszłą wizję. Oczywiście rzeczywiste znaczenie konstytucji i jej wpływ na życie społeczne, polityczne i gospodarcze będzie determinowane jakością szczegółowych norm prawnych, rozwijających idee zawarte w artykułach konstytucyjnych. Kazachstan znajduje się w historycznym momencie, w którym przyszłość państwa i jego obywateli zależy od woli społeczeństwa. Jeśli projekt nowej ustawy zasadniczej zostanie zaakceptowany przez Kazachów i uchwalony przez parlament, swoją skuteczność i słuszność społecznego wyboru będą musieli udowodnić rządzący, implementując w codzienności milionów Kazachów normy prawne wynikające z konstytucji.

Rządzący powinni mieć stałą świadomość, że kazachskie społeczeństwo poznało już swoją siłę i okazało się być bardziej zintegrowane i zdemokratyzowane, niż mogło się to wydawać obserwatorom z zewnątrz i graczom na wewnętrznej scenie politycznej. To, co trzeba podkreślić, to zdecydowane wsparcie społeczne dla dotychczasowych decyzji podejmowanych przez władze i zapewne tak będzie w przypadku najbliższego referendum. Badania przeprowadzone przez Kazachski Instytut Studiów Strategicznych (KazISS) w sierpniu 2025 r na grupie 8000 respondentów z 17 regionów republiki wykazały, że wśród osób w wieku 18-29 lat prezydent cieszy się ponad 90-proc. poparciem, a najniższym, prawie 78-proc., wśród osób w wieku 61 i więcej lat. Z kolei marcowe badanie telefoniczne Kazachskiego Instytutu Rozwoju Publicznego (KIPD) na grupie 1200 respondentów ze wszystkich 17 regionów państwa wykazały, że prawie 82 proc. respondentów wie o referendum konstytucyjnym, w tym 33.7 proc. uważa się za dobrze poinformowanych, a 48.1 proc. ma wiedzę ogólną o nowych zapisach. Zdecydowany udział w referendum zapowiedziało prawie 73 proc. respondentów, a niecałe 18 proc. wciąż nie podjęło decyzji. Tylko nieco ponad 9 proc. nie zamierza zagłosować. Najistotniejsze dla rządzących jest  wsparcie dla nowej konstytucji, które w pełni lub „raczej” potwierdza ponad 89 proc. respondentów. Wsparcie to nie jest – wbrew spotykanym sugestiom przedstawicieli międzynarodowych organizacji prodemokratycznych – wynikiem zakulisowych zabiegów polityków, tylko realnym odzwierciedleniem skuteczności rządzenia, czego potwierdzeniem jest wzrost zamożności obywateli i nowoczesności państwa, dostrzegana w codziennym życiu.

Jerzy Olędzki Doktor nauk społecznych w zakresie nauk o polityce, pracę doktorską złożył na Wydziale Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, magister ekonomii i europeistyki, absolwent Wydziału Zarządzania Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (obecnie Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna) i Centrum Europejskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2011 r. specjalizuje się w zagadnieniach geopolitycznych Azji Centralnej i aspektach polityczno-ekonomicznej oraz militarnej współpracy regionalnej. Autor książki "Mocarstwo z panazjatyckiej mozaiki. Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy".