Publicystyka

„Business Sutra: Bardzo indyjskie podejście do zarządzania” – Utopia czy realizm?

„Bardzo indyjskie podejście do biznesu ujawnia lukę w podstawowych założeniach, które definiują nauki o zarządzaniu [i przywództwie], nauczane współcześnie (...) Znajomość mitologii może pomóc menedżerom i liderom lepiej rozumieć zachowania ich inwestorów, (...) pracodawców, pracowników, konkurentów i klientów. W końcu mitologia jest mapą ludzkiego umysłu.”

Instytut Boyma 01.02.2020

„Bardzo indyjskie podejście do biznesu ujawnia lukę w podstawowych założeniach, które definiują nauki o zarządzaniu [i przywództwie], nauczane współcześnie (…). Celebruje moją prawdę i twoją prawdę, a także ludzką zdolność rozwijania umysłu dzięki wyobraźni. (…) Znajomość mitologii może pomóc menedżerom i liderom lepiej rozumieć zachowania ich inwestorów, (…) pracodawców, pracowników, konkurentów i klientów. W końcu mitologia jest mapą ludzkiego umysłu.”

Postępujące procesy globalizacyjne przenikają świat na wielu płaszczyznach i niosą ze sobą liczne konsekwencje. Nie sposób pominąć ich oddziaływania na charakter praktyk biznesowych w organizacjach ponad- i międzynarodowych, w szczególności ponadnarodowych korporacjach. W przeciwieństwie do kultur zachodnich religia w Indiach w dalszym ciągu jest sposobem na życie, a starożytne nurty kultury indyjskiej wciąż mają istotny wpływ na współczesne nawyki. Niezależnie od zajmowanego miejsca w firmowej hierarchii – dla nawiązania satysfakcjonującej współpracy – kwestie te potrzebują być uwzględnione i uszanowane w relacjach biznesowych.

A gdyby na chwilę porzucić utarte sposoby myślenia i przestać odmierzać świat europejską linijką? Zachęca do tego Devdutt Pattanaik – indyjski mitolog, przedsiębiorca i autor, który w publikacji „Business Sutra: A Very Indian Approach To Management” proponuje kompleksowe podejście do zarządzania, biznesu i przywództwa w coraz bardziej spolaryzowanym świecie. Umiejętnie integruje praktyki biznesowe współczesnego świata z indyjską mitologią, wychwytując archetypy przynoszące głębsze zrozumienie i poczucie sensu biznesowych działalności. Rysuje obraz biznesu opartego na podmiotowości i różnorodności, nie oczekując od jednostki pełnego dostosowania się do „instytucji bez twarzy”- zważając natomiast na indywidualne wierzenia, przekonania i emocje człowieka.

„Business Sutra” podąża za zachodnimi koncepcjami z użyciem ​​indyjskiego słownictwa. Zakłada istnienie obiektywnej prawdy w ludzkich sprawach.

Sutra – nić łącząca wiarę z biznesem

Sanskryckie słowo sutra (sūtra) oznacza „nić, przędzę, sznurek, linię, sznur, drut”. W indyjskich tradycjach literackich odnosi się m.in. do aforyzmu lub zbioru aforyzmów w formie podręcznika, mogącego zawierać nauki z dowolnej dziedziny wiedzy. Sutra biznesu (Business Sutra) ma zatem wskazywać nie tylko na istnienie związku między wiarą czy indywidualnymi przekonaniami a praktykami biznesowymi, lecz także przedstawiać związaną z tym ideologię i koncepcje.

Jak pisze Pattanaik „wiara jest prawdą subiektywną, moją prawdą i waszą prawdą, soczewką, przez którą rozumiemy świat”. Ustanawia pojęcia prawdy (satya), szczęścia i dobrobytu (śiva) oraz piękna (sundara), dzięki którym ludzie określają siebie i podejmują decyzje. Dlatego właśnie wiara, rozumiana jako system przekonań człowieka, odgrywa w biznesie kluczową rolę – determinuje wybory i napędza decyzje kupujących i sprzedających, inwestorów i przedsiębiorców, pracodawców i pracowników. Określa także sposób prowadzenia działalności oraz wyznacza charakter i zasady wzajemnej współpracy.

Pattanaik krytykuje podejście zachodnich szkół zarządzania, które kładą większy nacisk na wzrost organizacji niż na indywidualny rozwój: „Nauka o zarządzaniu nie pozwala jednak na wiarę. Dziecko rewolucji naukowej i ery industrialnej unika tego co niematerialne, subiektywne i niemierzalne. Przywiązuje większą wagę do tego, co obiektywne. Dlatego większe znaczenie mają wartości instytucji, do których zespół dochodzi na drodze konsensusu po logicznym procesie. Nie należą one do nikogo, ale każdy członek instytucji jest umownie zobowiązany do ich przestrzegania, nawet kosztem osobistych przekonań, przynajmniej w godzinach pracy”.

Autor zaznacza, że takie założenie pozwala pretendentowi prosperować w korporacjach, ale tylko do momentu gdy jest uprzejmy, zważa na procedury i szanuje zasady – nie wyrażając jednak swoich przekonań czy wierzeń. Uważa, że taki sposób działania unieważnia osobowość, premiuje profesjonalistę oraz tworzy podział na pracę i życie. Upatruje w tym przyczyny wielu problemów, z którymi zmagają się organizacje: braku inicjatywy, braku etyki, niewrażliwości kulturowej, pozorów pracy zespołowej czy feudalnego sposobu myślenia pod instytucjonalnymi fasadami.

Bardzo indyjskie podejście do biznesu ujawnia lukę w podstawowych założeniach, które definiują nauki o zarządzaniu [i przywództwie], nauczane współcześnie (…). Celebruje moją prawdę i twoją prawdę, a także ludzką zdolność rozwijania umysłu dzięki wyobraźni”.

Dostrzega jednocześnie soczewki, przez które Indie patrzą na Zachód i odwrotnie. Indyjski filtr postrzega Zachód jako materialistyczny, w którym ceni się bardziej rzeczy niż myśli. Zachód natomiast widzi w Indiach egzotykę, gdzie symbolika ważniejsza jest niż dosłowność. Pattanaik przestrzega jednak przed zbyt szybkim definiowaniem różnic, gdyż taka próba grozi „spaleniem statku w porcie, zanim rozpocznie się eksploracja”.

Zorientowanie na cel – rozwiązanie czy problem?

Pattanaik zwraca uwagę na fakt osadzenia nauki o zarządzaniu w „subiektywnej prawdzie Zachodu”, której zarzuca obsesję na punkcie celów we współczesnych praktykach biznesowych: „Najpierw są cele, potem zadania, potem ludzie”. Podważa przekonanie, że zorientowanie na cel jest logiczne, dlatego stanowi uniwersalne rozwiązanie wszystkich problemów biznesowych. Twierdzi, że w indyjskiej kulturze ten sposób myślenia postrzegany jest jako problem, a nie rozwiązanie:

„Zastanawiałem się, jakie byłoby bardzo indyjskie podejście do zarządzania. Ponieważ najpopularniejszy sposób wyrażania się w Indiach był mityczny, postanowiłem czerpać mądrość biznesową z wielkiej układanki opowiadań, symboli i rytuałów, które powstały i kwitły na subkontynencie indyjskim, szczególnie w doktrynach hinduizmu, dźinizmu, buddyzmu i sikhizmu”.

Zaznacza jednak, że indyjskie systemy gospodarcze, polityczne i edukacyjne są również zakorzenione w zachodnich przekonaniach –  ale sami Indusi nie są.

Porzucając koncepcję celu i przy użyciu subiektywnego lub mitycznego obiektywu, autor odsłania luki światopoglądowe, które według niego stanowią w organizacjach przyczynę konfliktu, frustracji i braku motywacji. Wśród nich wyróżnia przewagę obiektywnej prawdy instytucjonalnej czy prawdy właściciela nad prawdami indywidualnymi, postrzeganie ludzi jako zasobów, którymi należy zarządzać przez kontrolę, wynagrodzenie i motywację. Taki sposób zarządzania nie stanie się satysfakcjonujący dla obu stron, ponieważ ignorowane czy odrzucane potrzeby jednostek nie znikają.

„Uświadomiłem sobie, że znajomość mitologii może pomóc menedżerom i liderom lepiej zrozumieć zachowanie ich inwestorów i organów regulacyjnych, pracodawców, pracowników, konkurentów i klientów. W końcu mitologia jest mapą ludzkiego umysłu”.

Na tej podstawie wyłonił się model zarządzania, który bardziej niż cel ceni perspektywę i światopogląd, a zamiast ujednolicania proponuje porozumienie.

Biznesowa transakcja vs rytuał ofiarniczy

Pattanaik zestawia współczesny obraz biznesowych transakcji z wedyjskim kultem ofiarnym. Celem takiego porównania jest z jednej strony odkrycie archetypu, który może służyć lepszemu zrozumieniu biznesowych transakcji, z drugiej natomiast porzucenie znanych schematów myślenia i ujrzenie nowej perspektywy.

Biznes porównywany jest do aktu kultu bóstwa (składania ofiary) i określany terminem jadźńa (yajña). Jest to rytuał opisywany w najstarszych i najbardziej poważanych pismach Rigwedy (Ṛgveda). Zarówno biznes, jak i sens rytuału ofiarniczego polegają na zasadzie wymiany – zawiera się umowę czy składa ofiarę, aby coś otrzymać w zamian.

Strona, która inicjuje transakcję porównywana jest do osoby ponoszącej koszty ofiary i nazywana jadźamana (yajamāna). Ofiara składana jest w ogniu (agni) wraz z okrzykiem „swaha (svāhā)” oraz nadzieją na zadowolenie wybranego bóstwa (devatā), które da mu to, czego zapragnie z okrzykiem „więc niech będzie” tathastu (tathāstu).  Swaha jest wszystkim tym, co inwestuje strona transakcji: towary, usługi, pomysły, czas, wysiłek. Swaha porównywane jest do kosztów utopionych – czyli wkładu ponoszonego na początku danego przedsięwzięcia, kiedy nie jest jeszcze znana jego zyskowność; stanowią znaczącą część kosztów inwestycji. Tathastu natomiast to zwrot z inwestycji: przychody, wynagrodzenie płacone przez pracodawcę. Role jadźamana są elastyczne i mogą zamieniać się w zależności od tego, kto inicjuje transakcję.

W odniesieniu do współczesnego biznesu, pracodawca uważa, że jego pracownik wykonuje dobrze swoja pracę, ponieważ zapewnia mu satysfakcjonujące wynagrodzenie. W tym przypadku pracodawca jest w roli jadźamana, a pracownik dewata. Pracownik twierdzi jednak, że to jego umiejętności zapewniają mu wysokie zarobki – w swoim wyobrażeniu pełni funkcję jadźamana, natomiast pracodawca dewaty. Obydwoje czynią swaha co przynosi im satysfakcjonujące tathastu.

Jadźńię – czyli zarówno biznes jak i ofiarę – uznaje się za sukces tylko wtedy, gdy wprowadza bogactwo i dobrobyt. Wszyscy zgadzają się wtedy, że Lakshmi [bogini bogactwa i patronka pomyślności] przybyła.

Każda wymiana czy transakcja obarczona jest ryzykiem wystąpienia nieporozumień i problemów. Pierwszym z nich jest ciężar oczekiwań i obowiązków. Jadźamana (strona transkacji) ma oczekiwania, gdy ofiaruje swaha (wkład), a dewata (druga strona transakcji) ma obowiązki, gdy go otrzyma. Wymiana może stworzyć długi i stworzyć pożyczkobiorców lub pożyczkodawców. Pojawia się możliwość zostania uwięzionym w labiryncie dawania i brania, który porównać można do samsary (saṃsāra) – rozumianej jako transmigracja czy kołowrót życia i śmierci, którego celem jest wyzwolenie – mukti.

Pattanaik podkreśla, że kluczem do jadźny [biznesu] jest podjęcie decyzji – „chęć wlania swaha do ognia”. Jest to proces nieodwracalny i niewiele osób chce wziąć odpowiedzialność za wniesienie wkładu i nieprzewidywalne konsekwencje inwestycji. Zaznacza, że człowiek to jedyne żywe stworzenie, które „proces podejmowania decyzji może i oddaje w outsourcing”.

Mędrcy we wzroście gospodarczym pozbawionym rozwoju osobistego upatrywali katastrofy. Twierdzili, że wtedy Lakszmi przybyłaby ze swoją siostrą Alakszmi – boginią konfliktu, i stworzyła znaczną liczbę kłótni i nieporozumień.

Spojrzenie autora na prowadzenie praktyk biznesowych i nauki o zarządzaniu jest subiektywne, co podkreśla w swojej publikacji, odpierając jednocześnie potencjalną krytykę naukowców dotyczącą dekodowania mitologii czy weryfikowania naukowych i religijnych poglądów.  „Celem nie jest czerpanie wiedzy z przeszłości ani poszukiwanie konsensusu innych myślicieli, ale odkrywanie niewidzialnych dźwigni, które odgrywają kluczową rolę w sukcesie lub porażce biznesowej”.

Puentę stanowić może refleksja dotycząca podejścia do majątku i dobrobytu: „Gdy bogactwo trzeba ścigać, miejsce pracy staje się polem bitewnym inwestorów, (…) pracodawców, pracowników, sprzedawców, konkurentów i klientów; jeśli uważamy, że należy przyciągać bogactwo, miejsce pracy staje się placem zabaw, gdzie wszyscy są szczęśliwi”.

Wątpiącym, którzy kierują się przekonaniem, że istnieje tylko jedna prawda, sugeruje znalezienie spokoju i zauważenie, że:

„W nieskończonych mitach kryje się wieczna prawda. Kto to wszystko widzi?

Waruna [wszechwiedzący i wszechwidzący bóg nieba, strażnik kosmicznego ładu] ma tylko tysiąc oczu, Indra [władca piorunów i opiekun wojowników] – sto.

Ty i ja, tylko dwoje”.

Magdalena Rybczyńska

Absolwentka Indologii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Informatyki i Ekonometrii na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Koordynatorka projektu naukowo-badawczego Szlakiem Gandhiego, zrealizowanego w 2008 roku w Indiach. Posiada bogate doświadczenie w branży outsourcingowej. Główne obszary zainteresowań: przeobrażenia zachodzące w Azji, mające wpływ na gospodarkę światową; związek filozofii z ekonomią i polityką. Pasjonatka jogi, zgłębiająca osadzenie jej praktyk w indyjskich tradycjach religijnych. Znajomość języków: angielski, sanskryt, hindi, urdu oraz podstawy tamilskiego.

czytaj więcej

Szanghajska Organizacja Współpracy – alternatywa dla świata Zachodu?

Serdecznie zapraszamy na spotkanie autorskie z dr Jerzym Olędzkim wokół książki „Geneza i ewolucja Szanghajskiej Organizacji Współpracy" w budynku głównym Szkoły Głównej Handlowej 23 stycznia.

Tydzień w Azji #107: Komuniści otwierają Wietnam

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Forbes: Nowoczesne mieszkanie po pandemii

Pandemia może spowodować zmianę trendu na rynku mieszkaniowym (...). Rightmove, brytyjski portal nieruchomości, odnotował znaczny wzrost liczby osób poszukujących domów położonych z dala od centrów miast, z większymi ogrodami i miejscem na domowe biuro.

Tydzień w Azji #129: Wyścig o wietnamski rynek LNG. Amerykańskie zostają w tyle

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Kirgistan na politycznym rozdrożu – nowe wybory, nowe pomysły, stare problemy

Po protestach związanych z wyborami parlamentarnymi, teraz problemem są przedterminowe wybory prezydenckie wskutek rezygnacji Sooronbaja Dżeenbekowa.

Tydzień w Azji #64: Kazachowie idą w ślady Chińczyków: zbudują szpitale zakaźne z materiałów prefabrykowanych

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Tydzień w Azji #201: Rosjanom wyrósł w Azji nowy mocny konkurent

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Głosy z Azji – wprowadzenie

Chcielibyśmy Państwa serdecznie zaprosić do naszego cyklu „Głosy z Azji”, który poświęcony będzie azjatyckiej perspektywie na konflikt w Ukrainie. W ramach cyklu będziemy publikowali analizy ekspertów z krajów Azji, w których przedstawią oni swoje stanowisko w tej sprawie.

RP: Dlaczego Wietnam staje się ciekawym miejscem dla inwestycji produkcyjnych?

W Azji rodzi się nowa architektura handlu. Firmy poszukujące lokalizacji do inwestycji produkcyjnych powinny wziąć pod uwagę Wietnam z uwagi na jego członkostwo w wielostronnych umowach handlowych RCEP i CPTPP i obowiązujące porozumienie (FTA) z UE.

Tydzień w Azji: Inauguracja Centrum Badań Myśli Xi Jinpinga nad Dyplomacją

20 lipca br. Minister Spraw Zagranicznych Chin Wang Yi uroczyście zainaugurował otwarcie Centrum Badań Myśli Xi Jinpinga nad Dyplomacją. Co to oznacza w praktyce?

Forbes: Dlaczego warto rozmawiać z weterynarzem, czyli historia indyjskiego króla szczepionek

Pod względem liczby dawek produkowanych preparatów Serum Institute of India nie ma sobie równych w branży. 1,5 mld szczepionek rocznie trafia do prawie 170 państw świata. Dwie trzecie dzieci na Ziemi zaszczepiono preparatami indyjskiej firmy...

Forbes: Twarz jak księżyc w pełni. Jak być piękną w Indiach?

Bogacąca się, liczna i ciągle młoda klasa średnia w Indiach ma coraz większe aspiracje. Dotyczy to też wyglądu, który w dobie zdjęć przesyłanych przez media społecznościowe staje się coraz istotniejszym symbolem pozycji społecznej. Jeśli dotychczasowe trendy się utrzymają, już wkrótce Indie staną się jednym z głównych rynków dla światowej branży beauty. Czy polski biznes skorzysta z tej szansy?

Książka „The Role of Regions in EU-China Relations” w wolnym dostępie

Zapraszamy do pobrania wersji elektronicznej książki pod redakcją dr Tomasza Kamińskiego. Ta anglojęzyczna pozycja opisująca rolę jednostek samorządowych w relacjach Unii Europejskiej z Chinami stanowi kolejną książkę umieszczoną w wolnym dostępie na naszej stronie

Krytyka Polityczna: Ambasada w Pradze, czyli potrzeba systemu

W sprawie wywiadu udzielonego przez polskiego ambasadora w Pradze portalowi Deutsche Welle i następujących po nim wieściach o odwołaniu dyplomaty, opinia publiczna w Polsce zareagowała w przewidywalny sposób.

Zachód zbroi dyktatora

Egipt od dawna jest strategicznym partnerem Stanów Zjednoczonych i niektórych państw UE na Bliskim Wschodzie. Jego znaczenie w regionie wzrosło dodatkowo po wydarzeniach Arabskiej Wiosny, która w krajach takich, jak Libia czy Syria skutkowała wojnami domowymi. Jednak brutalna polityka wewnętrzna prezydenta Abd al-Fattaha as-Sisiego, sprawującego autorytarną władzę od 2014 roku, karze zadać pytanie o granicę współpracy z tym reżimem. Czy należy sprzedawać mu broń?

Tydzień w Azji #32: Czy USA zasiądą do negocjacji z Iranem?

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Pop, symbol kiczu czy “wielka dama”? 160 lat po śmierci Tekli Bądarzewskiej-Baranowskiej jej muzyka wzbudza kontrowersje

Wszyscy znamy muzykę Fryderyka Chopina, prawie nikt z nas - urodzonej w 1823 r. polskiej kompozytorki – Tekli Bądarzewskiej - Baranowskiej. Obecnie - 160 lat po jej śmierci – Modlitwa Dziewicy jest prawdopodobnie najbardziej znanym „produktem made in Poland” w wielu państwach Azji. Choćby z tego względu Tekla Bądarzewska-Baranowska zasługuje na naszą pamięć. A być może także szersze wykorzystanie w promocji Polski w Azji Wschodniej.

Forbes: Prostytucja i pandemia, czyli indyjskie pracownice seksualne w czasach zarazy

Wedle szacunków Havocscope, organizacji zajmującej się badaniem czarnego rynku, dochody z usług seksualnych świadczonych przez ponad 650 tys. pracownic i pracowników przemysłu erotycznego oscylują tam wokół 8,4 mld dol. rocznie.

Azjatech #36: Fińska technologia ociepli kazachskie samochody

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Czemu w relacjach z Chinami potrzebna jest silniejsza ochrona inwestora zagranicznego?

Jednym z kluczowych elementów ochrony inwestycji zagranicznych (a przy tym i inwestora zagranicznego) jest mechanizm rozwiązywania sporów pomiędzy państwem, a inwestorem zagranicznym. Sam mechanizm może przybrać różne formuły...

Anna Grzywacz dla czasopisma naukowego The Pacific Review o międzynarodowej roli indonezyjskiego modelu politycznego

W najnowszym wydaniu periodyku dr Anna Grzywacz dokonała analizy międzynarodowej roli modelu politycznego Indonezji, łączącego islam i demokrację.

Tydzień w Azji #66: Koronawirus oznacza trzeci rok recesji dla irańskiej gospodarki

Przegląd Tygodnia w Azji to zbiór najważniejszych informacji ze świata polityki i gospodarki państw azjatyckich mijającego tygodnia, tworzony przez analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Azjatech #165: USA i Chiny ścigają się o to, kto ochroni Ziemię

Azjatech to cotygodniowy przegląd najważniejszych informacji o innowacjach i technologii w krajach Azji, tworzony przez zespół analityków Instytutu Boyma we współpracy z Polskim Towarzystwem Wspierania Przedsiębiorczości.

Możliwości inwestycji polsko-japońskich w świetle umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Japonią

1 lutego 2019 roku weszła w życie Umowa o Wolnym Handlu między Unią Europejską a Japonią. Zwana jest FTA (Free Trade Agreement) lub EPA (Economic Partnership Agreement), a wśród jej założeń jest zacieśnienie partnerstwa gospodarczego między UE a Japonią. Ponieważ “postanowienia Umowy są wiążące dla państw członkowskich UE, w tym Polski, od dnia wejścia jej w życie” (Żołnacz-Okoń 2019), będzie miała duże znaczenie dla polskiej gospodarki, a także dla polsko-japońskiego bilansu handlowego.