Leadership sutra – indyjskie spojrzenie na przywództwo i biznes w erze gospodarki 5.0

Zapowiedź piątej rewolucji przemysłowej w znaczący sposób zmienia oblicze współczesnego biznesu. Podczas gdy proces ten niezłomnie biegnie do przodu, Devdutt Pattanaik – pisarz, mitolog i przedsiębiorca – sięgając do indyjskich korzeni podkreśla znaczenie mitologii oraz klasycznych tekstów, które mogą posłużyć jako inspiracja dla współczesnych liderów do zarządzania ludźmi i organizacjami. W obrazowy sposób łączy tradycję z biznesem, aby w czasach coraz szybszego tempa życia i rozwoju technologii nie zapominać o wartościach, samoświadomości i człowieczeństwie.

Globalizacja i dynamiczny rozwój technologiczny – m. in. uczenie maszynowe, sztuczna inteligencja, robotyka, internet rzeczy – wpływają nie tylko na funkcjonowanie firm, ale także zmieniają nawyki i oczekiwania pracowników na całym świecie. Wymuszają zrewidowanie podejścia do strategii oraz kultury organizacji, co zdecydowanie wzmacnia rolę lidera i stawia przed nim nowe wyzwania.

Podczas gdy proces rewolucji przemysłowej niezłomnie biegnie do przodu, Devdutt Pattanaik – pisarz, mitolog i przedsiębiorca  – w publikacji ‘The Leadership Sutra’ przedstawia unikalne spojrzenie na kwestie zarządzania i wpływu. Sięgając do indyjskich korzeni podkreśla znaczenie mitologii oraz klasycznych tekstów, które mogą posłużyć jako inspiracja dla współczesnych liderów do zarządzania ludźmi i organizacjami. W obrazowy sposób łączy tradycję z biznesem, aby w czasach coraz szybszego tempa życia i rozwoju technologii, nie zapominać o wartościach, samoświadomości i człowieczeństwie.

Znaczenie kontekstu kulturowego

Przywództwo, by mogło być efektywne musi być świadome. Wymaga to głębokiego zrozumienia nie tylko własnego środowiska kulturowego oraz tego, co kształtuje nas jako ludzi, lecz także otwartości na dostrzeganie innych perspektyw.

Czy zatem ten indyjski punkt widzenia może być zrozumiały i wdrożony także przez europejskich liderów?

Devdutt Pattanaik zapewnia, że choć idee powstały w Indiach, to są ‘stworzone dla świata’, ponieważ uzupełniają nowoczesne zarządzanie i dążą ku człowieczeństwu.

Należy podkreślić, że autor opiera się na własnych interpretacjach indyjskich tekstów, by za ich pomocą objaśnić w jaki sposób przywódcy mogą się uczyć i zdobywać władzę.

Władza a przywództwo w zarządzaniu – diwja-driszti (divya-dṛṣṭi)

Istnieją liczne publikacje opisujące cechy i umiejętności dobrego lidera. To  m. in. motywacja, pewność siebie, odpowiedzialność, które często są jedynie modnymi, ładnie brzmiącymi hasłami. Tymczasem Devdutt Pattanaik zwraca uwagę na rolę władzy w zarządzaniu oraz na istnienie w każdym człowieku zwierzęcego pragnienia dominacji, które często niszczy nawet najlepsze organizacje. Twierdzi, że liderzy ‘przyrównują się do lwa’ i ‘pobłażają swojej potrzebie panowania nad innymi’, podczas gdy przywództwo to tak naprawdę poczucie bycia wystarczająco bezpiecznym, aby ‘przerosnąć lwa w samym sobie’ i móc wzmacniać osoby wokół. Kluczowe jest zatem uświadomienie, zaakceptowanie i rozumienie ludzkiej potrzeby dominacji oraz zdobycie umiejętności do jej opanowania, aby nie służyła do nadużywania władzy, często błędnie rozumianej jako ‘leadership’.

Umiejętność dostrzeżenia w sobie tego dążenia do władzy nazywana jest diwja-driszti (boskie widzenie, boska percepcja). Posiadanie jej pozwala przywódcy być bardziej empatycznym, mądrzejszym i skuteczniejszym w podejmowaniu decyzji oraz kierowaniu zespołem.

W odniesieniu do tradycji, koncepcja boskiego widzenia pojawia się w jednej ze świętych ksiąg hinduizmu – Bhagawadgicie (Bhagavadgītā, XI.8), gdzie bóg Kriszna ofiarowuje Ardźuna ‘boskie oko’, aby mógł ujrzeć jego boską moc.

Boginie Durga i Śakti

Kluczową koncepcją Leadership sutry jest dostrzeżenie różnicy między Durgą a Śakti, z uwzględnieniem że obie są częścią każdego z nas. Durga przedstawiana jest jako siła zewnętrzna, a Śakti – wewnętrzna. Jak twierdzi Devdutt Pattanaik:

‘Durgę należy odróżnić od Śakti, która jest wewnętrzną mocą (…), z którą rodzi się każda istota. Durga reprezentuje siłę zewnętrzną, zawartą w narzędziach, technologii, prawie, tytułach i rzeczach materialnych, które nadają ludziom status społeczny, pozycje w hierarchii organizacji, gdzie czują się bezpiecznie, niezależnie od sprawności fizycznej i umysłowej’.

Większość ludzi, którzy pędzą za sukcesem, biegnie za Durgą.

Cztery aspekty przywództwa

Myśl przewodnia ‘Leadership Sutry’ została ujęta w osobne rozdziały poświęcone czterem różnym aspektom przywództwa: znaczeniu, własności, zasadom i stabilności.

Każda z części opisuje wyzwania lidera i przedstawiona jest w sposób pokazujący analogie między realnym światem biznesu a mitologicznymi wydarzeniami i postaciami.

Znaczenie

Aspekt znaczenia rozumiany jest jako odkrycie swojej roli jako lidera. W szerszym kontekście to także umiejętność identyfikowania źródła motywacji własnej i pracowników, aby skutecznie kierować innymi. Pamiętając, że Durga jest nietrwała, świadomy lider będzie skupiał się na budowaniu w członkach zespołu wewnętrznej motywacji (Śakti), odpowiedzialności i poczucia sprawczości. Będzie także pomagał eliminować w grupie sytuacje, kiedy pracownicy chcąc podnieść swoja znaczenie, używają siły zewnętrznej (Durga) i stwarzają w sobie iluzję mocy (władzy), np. plotkując o innych, narzekając na szefa czy porównując się z innymi.

Własność – zasoby zewnętrzne (narayani) a ludzki potencjał (narayan)

Devdutt Pattanaik zwraca również uwagę na kluczowy cel organizacji i lidera – czy jest nim koncentracja na zasobach zewnętrznych: wynikach, premiach, raportach, statystykach – określanych jako narayani, czy na człowieku, jego potencjale i rozwoju (narayan). To kolejny punkt, w którym lider musi podjąć decyzję w kwestii wartości, którymi kieruje się w zarządzaniu.

Autor zwraca także uwagę na posiadanie rzeczy materialnych i mierzalnych (własność), które mogą stać się zastępczymi wyznacznikami naszej wartości. Poprzez takie błędne postrzeganie człowiek może stać się niewolnikiem własnych dochodów, stopni naukowych, salda bankowego, posiadanych samochodów czy renomowanych marek.

Zasady

Autor podkreśla znaczenie zasad w organizacji, które wprowadzają ład i porządek. Przestrzega jednak, że mogą one z łatwością zostać użyte do dominacji i nadużywania władzy. Poprzez hierarchiczną strukturę firm, pracodawcy mogą wykorzystywać swoją pozycję do podporządkowywania pracowników. Dlatego więc zasady mogą być opresyjne i tworzyć kulturę, która jest niesprawiedliwa.

Stabilność

Stabilność to ostatnia kwestia, która polega na utrzymaniu równowagi w działaniu i podejmowaniu decyzji przez lidera. Podczas gdy zmiana może wywoływać niepokój i stres, niezmienność pozornie gwarantuje spokój. Stąd często w organizacjach pojawia się niechęć do zmian. Devdutt Pattanaik zwraca uwagę, że ten chwilowy brak komfortu jest szansą do rozwoju. Kiedy zmienia się kontekst, warto się zmienić.

‘Leadership sutra’ nie oferuje gotowych rozwiązań, przedstawia natomiast wgląd w sposób sprawowania władzy, podkreślając znaczenie samoświadomości oraz źródeł motywacji. Zachęca liderów do szerszego spojrzenia na przywództwo na pierwszym miejscu stawiając człowieka i rozwój jego wewnętrznej siły. Zamienia model zarządzania ekonomicznego na humanistyczne, gdzie sztuczne statystyki, zestawienia, tabele czy analizy nie górują nad osobowością człowieka i jego poczuciem przynależności. Jest to perspektywa przyciągająca uwagę liderów, dla których kluczowe są kwestie dotyczące odpowiedzialności biznesu oraz praw człowieka widzianego jako część ludzkiej społeczności i ekosystemu. I w takich miejscach może znaleźć swoje zastosowanie.

Magdalena Rybczyńska Absolwentka Indologii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Informatyki i Ekonometrii na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Koordynatorka projektu naukowo-badawczego Szlakiem Gandhiego, zrealizowanego w 2008 roku w Indiach. Posiada bogate doświadczenie w branży outsourcingowej. Główne obszary zainteresowań: przeobrażenia zachodzące w Azji, mające wpływ na gospodarkę światową; związek filozofii z ekonomią i polityką. Pasjonatka jogi, zgłębiająca osadzenie jej praktyk w indyjskich tradycjach religijnych. Znajomość języków: angielski, sanskryt, hindi, urdu oraz podstawy tamilskiego.