Życie elit północnokoreańskich w świetle relacji Han Jin-myunga, byłego dyplomaty Korei Północnej.

Wstęp

Korea Pólnocna pozostaje jednym z najbardziej zamkniętych systemów politycznych współczesnego świata. Dostęp do rzetelnych informacji o funkcjonowaniu państwa oraz życiu jego elit jest bardzo ograniczony, dlatego relacje byłych przedstawicieli aparatu władzy mają szczególną wartość poznawczą. Niniejszy tekst, inspirowany świadectwem Han Jin-myunga, byłego północnokoreańskiego dyplomaty, stanowi próbę analizy życia elit Korei Północnej w ujęciu zbliżonym do stylu publikacji Instytutu Boyma, łączącego podejście analityczne z refleksją nad mechanizmami władzy i strukturami społecznymi. Świadectwo Han Jin-myunga można znaleźć w książce „Byłem północnokoreańskim dyplomatą”. Książka jest dostępna tutaj: https://www.amazon.pl/dp/B0G47VWM1D/.

Książka składa się z dwóch części, z których obie mają formę wywiadu rzeki. Pierwsza koncentruje się na funkcjonowaniu systemu północnokoreańskiego od wewnątrz, natomiast druga poświęcona jest polityce zagranicznej Korei Północnej. Zawiera ona również unikatowe wątki dotyczące relacji polsko–północnokoreańskich, o których dotąd nie pisano. Publikacja wyróżnia się na tle innych tego typu opracowań także tym, że jej pierwsze wydanie ukazało się w języku polskim. Następnie została przetłumaczona na język angielski i francuski.

Han Jin-myung kształcił się w zakresie języka francuskiego na Uniwersytecie Języków Obcych w Pjongjangu oraz na Uniwersytecie im. Kim Ir Sena, co otworzyło mu drogę do kariery w strukturach państwowych. Następnie pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Korei Północnej, gdzie zajmował się relacjami z państwami afrykańskimi oraz propagowaniem ideologii dżucze poza granicami kraju. W latach 2013–2015 pełnił funkcję trzeciego sekretarza w ambasadzie Korei Północnej w Hanoi. W styczniu 2015 roku zdecydował się na ucieczkę i uzyskał azyl w Korei Południowej. Po ucieczkę współpracował z południowokoreańskimi służbami wywiadowczymi, a następnie przez pewien czas mieszkał razem z rodziną w Wielkiej Brytanii. W 2023 roku powrócił do Korei Południowej. Jego doświadczenie czyni go jednym z nielicznych “insiderów” zdolnych do przedstawienia mechanizmów funkcjonowania północnokoreańskiej dyplomacji i struktur władzy „od środka”.

Analiza

Han Jin-myung zwraca uwagę, że system północnokoreański opiera się na ścisłej hierarchii społecznej, w której kluczową rolę odgrywa tzw. „klasa rdzeniowa” . Przynależność do niej wynika przede wszystkim z genealogii politycznej: zasług przodków, zwłaszcza udziału w wojnie koreańskiej lub działalności rewolucyjnej. Elity nie są więc definiowane przez kapitał ekonomiczny, lecz przez kapitał polityczno-symboliczny, oparty na lojalności wobec dynastii Kimów. W praktyce oznacza to dziedziczenie przywilejów oraz dostęp do kluczowych zasobów państwa, takich jak edukacja, mieszkania w Pjongjangu czy stanowiska w aparacie partyjnym i państwowym. Istotnym elementem reprodukcji elit jest system edukacyjny. Prestiżowe szkoły, takie jak szkoła Changdok, do której uczęszczał Han Jin-myung, skupiają dzieci najwyższych kadr państwowych. Sprzyja to utrwalaniu sieci powiązań oraz ideologicznej jednolitości. Edukacja nie ma charakteru neutralnego – stanowi narzędzie internalizacji narracji państwowej, w której przywódcy pełnią niemal quasi-religijną rolę. Stolica Korei Północnej pełni zarówno funkcję centrum politycznego, jak i symbolicznego. Dzielnice takie jak Mangyongdae, zamieszkane przez elity, są starannie zarządzanymi przestrzeniami reprezentacyjnymi. Opisywane przez Han Jin-myunga dzieciństwo wskazuje na istnienie swoistej „złotej klatki”: przestrzeni względnego komfortu materialnego, która pozostaje jednak pod pełną kontrolą państwa. Mieszkania nie są własnością prywatną, lecz przydzielane przez władze i w każdej chwili mogą zostać odebrane. Oznacza to, że elity funkcjonują w systemie przywilejów warunkowych – ich status zależy od ciągłej lojalności. Uprzywilejowanie nie oznacza więc autonomii, lecz głębsze uwikłanie w strukturę władzy.

Jednym z wyróżników elit jest dostęp do nauki języków obcych. Instytucje takie jak Uniwersytet Języków Obcych w Pjongjangu przygotowują kadry do kontaktów międzynarodowych. Nauka języków, francuskiego, angielskiego, a nawet polskiego, nie służy jednak indywidualnemu rozwojowi, lecz realizacji interesów państwa. Studenci są kształceni jako narzędzia reprezentacji Korei Północnej na arenie międzynarodowej.

Paradoksalnie, kontakt z wiedzą o świecie zewnętrznym może prowadzić do dysonansu poznawczego. Propagandowy obraz Zachodu często rozmija się z rzeczywistością poznawaną poprzez literaturę czy materiały audiowizualne. W dłuższej perspektywie może to osłabiać ideologiczną spójność elit. Ścieżka kariery przedstawicieli elit jest stosunkowo jasno określona: edukacja, następnie służba wojskowa, a potem praca w aparacie państwowym. Służba w Koreańskiej Armii Ludowej pełni nie tylko funkcję obowiązku, ale także testu lojalności i narzędzia socjalizacji politycznej. Po jej zakończeniu najbardziej obiecujący trafiają do instytucji takich jak Ministerstwo Spraw Zagranicznych. System ten ma charakter zamknięty i reprodukcyjny – dostęp do najwyższych stanowisk pozostaje ograniczony do wąskiej grupy, choć zdarzają się sporadyczne wyjątki.

Praca w instytucjach państwowych ukazuje specyfikę północnokoreańskiego modelu zarządzania. Formalne struktury istnieją, jednak rzeczywista władza jest silnie scentralizowana i skupiona wokół przywódcy. Dokumenty przygotowywane przez urzędników wymagają zatwierdzenia bynajmniej pośrednio przez Kim Dzong-una lub jego otoczenie.

W efekcie nawet elity administracyjne nie posiadają realnej autonomii decyzyjnej. Jednocześnie system wymaga od nich wysokich kompetencji i pełnego zaangażowania. Długie godziny pracy, obowiązki ideologiczne oraz udział w ceremoniach państwowych stanowią integralną część ich życia zawodowego. Kluczowym elementem funkcjonowania elit jest rozbudowany system kontroli, obejmujący zarówno jednostki, jak i ich rodziny. Szczególnie istotny jest mechanizm odpowiedzialności zbiorowej, w przypadku ucieczki jednego członka rodziny konsekwencje ponoszą jego bliscy tak jak w przypadku Han Jin-myunga. Rozwiązania te mają charakter prewencyjny i skutecznie ograniczają skłonność do nielojalnych zachowań, jednocześnie jednak generują napięcia i mogą prowadzić do erozji zaufania wobec systemu. Relacja Han Jin-myunga pokazuje, że nawet osoby głęboko zakorzenione w strukturach władzy mogą z czasem zacząć kwestionować oficjalną narrację. Proces ten jest stopniowy i wynika z konfrontacji ideologii z realnym doświadczeniem.

Druga część książki koncentruje się na polityce zagranicznej Korei Północnej, ukazując ją jako narzędzie przetrwania reżimu oraz sposób na równoważenie wpływów największych mocarstw. Szczególną uwagę poświęcono relacjom z państwami Azji Południowo-Wschodniej oraz znaczeniu ASEAN-u, który stanowi dla Pjongjangu istotną platformę dyplomatyczną, umożliwiającą utrzymywanie kontaktów międzynarodowych mimo izolacji oraz łagodzenie napięć poprzez udział w regionalnych forach dialogu.

Zakończenie

Analiza oparta na relacji Han Jin-myunga pozwala dostrzec wewnętrzne sprzeczności systemu północnokoreańskiego. Z jednej strony mamy do czynienia z wysokim poziomem organizacji instytucjonalnej, z drugiej – z niemal całkowitym brakiem autonomii decyzyjnej. Dostęp do wiedzy o świecie zewnętrznym, który miał wzmacniać państwo, może paradoksalnie prowadzić do podważenia jego ideologicznych fundamentów. Sam Han Jin-myung wiele zaryzykował, dzieląc się swoją historią – i choć odsłania kulisy funkcjonowania systemu, przyznaje również, że jego decyzja o odejściu nie była wolna od wątpliwości i wewnętrznych rozterek.

Nicolas Levi Analityk ds. Korei Północnej i Korei Południowej. Adiunkt w Instytucie Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk. Autor 7 książek, ponad 20 artykułów naukowych, 50 raportów analitycznych związanych z Półwyspem Koreańskim, Polską i pokrewnymi zagadnieniami. Prowadzi wykłady na najlepszych uczelniach w Polsce i za granicą. Autor projektu analitycznego nkreports.com, dotyczącego spraw gospodarczych i politycznych Korei Północnej.